محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی

محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی

ادیب دانشمند وفاضل حقیقت پسند ، مرحوم محمد جعفر الحسینی خورموجی متولد 1235 ه . ق . فرزند بنام میرزا علی بیگ خورموجی ، کلانتر تمام نواحی دشتستان بوده است . محمد جعفر خان پس از مرگ پدرش ضابط و کلانتر ناحی هخورموج شد تا اینکه در سال 1258 توسط حاجی خان دشتی معزول گردید وبه اجبار ترک دیار کرد و مدتی در شیراز و سپس در تهران روزگارمی گذرانید .

زندگی علمی محمد جعفر خان از زمان هجرت آغاز گردید . ایشان صاحب تألیفات ارزشمندی می باشد که همگی از بهترین کتابهای عصر قاجاریه هستند . مشهورترین و زبده ترین اثر این دانشمند مورخ حقایق الخبار ناصری است . او در این کتاب برای اولین بار قتل امیرکبیر را افشا می کند . و به همین سبب موجب غضب دربار قرار گرفته و به عراق مهاجرت می کند . او در سال 1301 ه .ق . در سن 76 سالگی در عراق زندگی را بدرود میگوید . آثار ایشان عبارتند از

آثار جعفری

حقایق الخبار ناصری

نزهة الخبار

حقایق المصیبه در تاریخ کربلا

فاش کننده راز قتل امیر کبیر

ميرزا جعفر خان معروف به حقايق نگار فرزند محمد خان فرزند ميرزا ابو الحسن خان فرزند محمد بيگ فرزند ميرزا علی بيگ فرزند ميرزا حسين فرزند ميرزا علی فرزند ميرزا حسين خورموجی است که تقريبا همه از این افراد از ظابطان و بزرگان خورموج بوده اند.

حاج ميرزا جعفر مورخ و محقق معروف قرن سيزدهم يعنی عصر ناصری است که در خورموج متولد شده و پس از کسبکمالات و تحصيلات دانش در جوانی ضابطی خورموج که از پدر به و ارث رسيده بود نايل گشت و تا۱۲۸۵ ق بدين شغل منصوب بود اما در این سال بر اثر اختلافاتی که بين او و حاجی خان حکمران کل دشتی و پدر محمد خان دشتی در گرفت از این شغل معزول شد و به شيراز رفت و به امارت ديوان خانه عدليه شيراز منصوب شد.در 1276 ق کتاب اثار جعفری در تاريخ و جغرافيای مملکت فارس را نوشت.سپس به تهران رفت و به حضور ناصر الدين شاه رسيد.شاه او را مامور تهيه کتاب حقايق تاريخ ایام خود کرد.پس خورموجی با کمال صداقت به جمع آوری اخبار و درج آن اقدام کرد و کتاب حقايق الاخبار ناصری را نوشت و به لقب حقايق نگار ملقب گرديد.به قول مرحوم عباس اقبل آشتيانی در ياداشتی که بر مقدمه کتاب به تصهيح شادروان حسين خديو جم نوشته است این کتاب که تاريخ مختصر قاجار و تاريخ بالنسه مفصل سلطنت ناصرا الدين شاه تا سال 1284 است ظاهرا مقبول نظر شاه نيفتاد و حاجی محمد جعفر مغضوب شد و به عراق مهاجرت نمود و در آنجا مقيم شد تا آن که به سال 1301 در همان ديار وفات يافت.حاجی محمد جعفر در کتاب حقايق الا خبار در واقع حقايق تاريخ را بيان کرده است.به ويژه در باب قتل امير کبير که همه مورخان معاصر او در گذشت امير کبير را بر اثر ناخوشی و تورم دست و پا و آماس بدن دانسته اند او این واقعه را به صراحت قتل نوشته است.

ميرزا علی حقايق خورموجی:

فرزند ميرزا جعفر خان حقايق نگار خورموجی است که از شعرا و نويسندگان به شمار ميرفته و به قول مولف دانشمندان و سخنسرايان فارس غزل را نيکو میگفته است.غزلی از ایشان:

جان و دل گفتند دلبر قيمت يک بوس کرد

هر دو را من دادمش اما مرا مايوس کرد

تا کند شاهين صفت مرغ دل مرا شکار

هر زمان در پيش چشمم جلوه طاووس کرد

دل مگر زنار گيسويش به ديش افتاده ديد

کز شب تا سحرگاه ناله چون ناقوس کرد

گفتمش ديوانه گشتم از غمت خنديد و گفت

چند وقتی بايد ای مجنون تو را محبوس کرد

درد عاشق را همی دلدار می سازد دوا

این مداوا کی توان در نزد جالينوس کرد

نقل از وبلاگ دشتیها


 

اندر حکایت ما جنوبیها

گر خدا ما را زخوبی افرید
                                                 سخت جانیم وجنوبی افرید
قسمت ما شر جی وگرمای سخت
                                                اوج کم ابی و فصلی بی در خت
برق هم می اید اما.... دیر دیر
                                                زندگی یعنی بمان اما بمیر
می رود یا زود زود این اب هم
                                                می پرد از کله ی ما خواب هم
در حقیقت در جهنم زنده ایم
                                                با چنین وضعی در عالم زنده ایم
با هزاران چا ههای نفت وگاز
                                                مردمی محروم با صد سوز وساز
اینهمه بیکار روی دستمان
                                                 نیستی گل کرده اندر هستمان
تا به پنجه گاه گرما میرود
                                                 ظهر ها جان از تن ما میرود
روز وشب گرمیم از تش با دها
                                                 سرد سرد یم از خراب ابا د ها
کاش می امد دراین گرما کسی
                                                 تا ببیند اوج درد بی کسی
سینه ها از درد واز غم پر شده
                                                 نان مردم این همه اجر شده
کوعروسی ها ونی انبانمان
                                                 پر شده حالا زغم انبانمان
سفره ها حتی ز نان خالی شدند
                                                  قلب های مهربان خالی شدند
در جگر ها اتشی.... افروخته
                                                 چیست دلها...سنگهایی سوخته
عشق کو .ازا دگی هامان چه شد
                                                 اشنایان..سا دگی هامان چه شد
در دل سبزینه ی اردیبهشت
                                                 بهر ما پاییز حسرت را نوشت
خوش به حال مردم بالا نشین
                                                 فا رغند از این هوای اتشین
لا اقل گر بر قشان هم میرود
                                                 آبشان شیرین وهم کم می رود
داغ گرما داغ اینسان زیستن
                                                 قسمت ما شد پریشان زیستن

                                    سید محمدرضا هاشمی زا ده

نقل از وبلاگ دشتیها

علی سمیل

گفتگويي بوده باحجت الاسلام و المسلمين حاج سيد محمد حسن نبوي در مورد علي سميل.

حاج اقا نبوي ضمن تشكر از اين كه وقتتان را به ما داديد به عنوان اولين سوال اگر ممكن است درباره ي خاندان پدر و خانواده ي علي سميل مطالبي بفرماييد و اطلاعاتي درباره محل تولد حوزه قدرت ازدواج ها ي علي سميل و فرزندان او به ما بدهيد.

بسم الله الرحمن الرحيم

علي فخرايي معروف و مشهور به علي سميل فرزند اسماعيل بود.در زبان دشتي به اسماعيل سميل مي گويند بنابراين علي سميل يعني علي پسر اسماعيل.اما اين اسماعيل نيز فرزند محمد علي بود كه در منطقه دشتي به سميل مهد علي(اسماعيل فرزند محمد علي)معروف بود.بنابر اين علي فرزند اسماعيل فرزند محمد علي بود.

پدر علي سميل چه كاره بود؟

اسماعيل مهد علي همزمان بوده با جمال خان دشتي خان معروف دشتي.جمال خان در نواحي مختلف دشتي زمين هاي زراعتي بسيار داشت و چند نفر مباشر هم داشت كه اين زمين ها را اداره مي كردند.اسماعيل به اصطلاح مردم دشتي مزير جمال خان بوده است.

مزير يعني چه؟

در زبان دشتي كسي كه مقدار زيادي زمين زراعتي با عده اي كشاورز و بازيار دارد و انجا و ان ها را اداره مي كند مزير مي گويند.چيزي معادل مباشر در فرهنگ زمين داري ايران.سميل مهد علي از طرف جمال خان دشتي در مناطقي چون زعفراني و گله زني و ...مزير بوده است.جمال خان در اواخر جنگ جهاني اول توسط انگليسي ها در خورموج سرنگون شد و جايش را به شيخ عبدلله داد.احتمالا در همين ماجرا بخشي از زمين هاي او كه توسط اسماعيل اداره مي شد توسط او خريداري شده و بدين وسيله اسماعيل صاحب زمين هاي زراعتي بسيار پهناوري شد.زمين ها نيز بسيار حاصلخيط و بار اور بود.طوري كه مي توان گفت مرغوب ترين زمين هاي دشتي به شمار مي رفت.زمين هايي بودند با خاك خوب مسطح و يك دست و بدون هر گونه تپه ماهور.

اسماعيل مهد علي چند فرزند پسر داشت؟

اسماعيل مهد علي دو پسر به نام هاي علي و مهد علي (محمد علي) داشت.من محمد علي را ديده بودم.

به لحاظ اجتماعي علي سميل در چه مرتبه اي از ساختار قدرتدر منطقه دشتي قرار داشت؟

در منطقه دشتي سلسله مراتب قدرت عبارت بود از:خان رييس و كدخدا.قدرت خان از همه زيادتر بود و عده ي زيادي رييس و كدخدا زير نظرش بودند.علسي سميل كدخدا بود.

كد خداي چه منطقه اي بود؟

عرض شود كدخداي زعفراني گله زني و بردستان بود.

وضع اقتصادي علي سميل چه طور بود؟

به لحاظ اقتصادي وضع مالي علي سميل و برادرش محمد علي خيلي خوب بود.تقريبا همه زمين ها ي پدرشان را به ارث بردند و خودشان نيط مقدار زيادي به ان افزودند از اين رو از اين رو از مالكان بزرگ دشتي در عصر رضا شاه و محمد رضا شاه پهلوي به شمار مي رفتند.تعداد زيادي هم گاو و گوسفند هم داشتند.علاوه بر اين با غها و نخلستان هاي فراواني را نيط صاحب بودند.در خارج از دشتي نيز زمين و باغ و نخلستان داشتند.اكثر اينها به علي سميل تعلق داشت.

ايا تجارت نيز مي كرد؟

بله.علي سميل با كشورهاي حوزه خليج فارس خصوصا بحرين داد ستد فراواني داشت.از دشتي گندم جو حيوان و مواد غذايي به بحرين صادر مي كرد و از انجا چاي قند و شكر پارچه و لوازم مصرفي و اسلحه وارد مي كرد.خودش كشتي داشت و اين اجناس را غالبا به طور قاچاق صادر و وارد مي كرد.يكي از موارد درگيري اش با عمكال حكومت رضا شاه و محمد رضا شاه در دشتي هم همين مسله قاچاق بود.غلبا از بنادر دير و بردخون و ...كالاهايش را صادر و وارد مي كرد.جاشو و امر برداشت و برايش كار مي كردند.

از چه تاريخي علي سميل شروع به مبارزه با عمال رضا شاه در دشتي كرد؟

علي سميل ذاتا مردي ازاده و شجاع بود و حاضر نبود زير يوغ كسي زندگي كند.روي همين اصل عمال حكومت رضا شاه خصوصا سروان اسفندياري مي خواست يا او نباشد و از ميان برود و يا مطيع او و رضا شاه باشد.علي سميل اهل تملق نبود و نمي توانست زير بار نظامي هاي رضا شاه برود.روي همين اصل ياغي دولت شد و سال هاي سال ياغي باقي ماند.جنبش او تا پس از شهريور 1320 و اوايل حكومت محمد رضا شاه طول كشيد.

علي سميل در طول زندگي اش نوعا دچار درگيري و زد خورد با خوانين روسا و قدرت هاي محلي بود.انان به كمك عمال دولت رضا شاه فشارهاي زيادي بر او وارد كردند.در سر تاسر زندگي اش كمتر اسايش و ارامش داشت و هرگز نتوانست از ثروتش لذت ببرد.حوادث مهمي در زندگي اش اتفاق افتاد.سروان اسفندياري كه فرمانده نيروهاي نظامي رضا شاه در جنوب و بوشهر بود.كسي بود كه كمر به نابودي علي سميل بست.خيلي تلاش و كوشش كرد كه او را به شكلي از بين ببرد دام هاي زيادي برايش گذاشت اما علي سميل با هوشياري از ان دام ها رهيد.

اسفندياري بسياري از خوانين و روساي دشتي دير بندر طاهري و بنادر ثلاث را براي دستگيري او بسيج كرد اما طرفي نبست.سر انجام نقشه اي كشيد كه با ديگر نقشه هايش متفاوت بود.اين بار از در خير خواهي و صلح طلبي  وارد شد و ضلحي ف ما بين انجام گرفت اما دو طرف به هم بي اعتماد ماندند.صلح صوري محض بود.پس از ان اسفندياري عبدالله دشتي را از تهران به بوشهر فرا خواند....

مي بخشيد صحبت هايتان را قطع مي كنم.اگر ممكن است به طور فشرده شيخ عبدلله دشتي را معرفي فرماييد؟

شيخ عبدالله دشتي اصلا اهل برازجان بود.خودش و پدرش اهل برازجان بودند.شيخ عبداللع برادرزاده شيخ محمد حسين برازجاني بود.اگر درست يادم مانده باشد دردوره ي پنجم يا ششم مجلس شوراي ملي در دوران رضا شاه .شيخ عبداالله دشتي از طرف مردم بوشهر نماينده مجلس هم شد.من او را در تهران ديده بودم.مرد ظاهر الصلاحي بود.به خاطر معروفيت علي دشتي خواهرش زن شيخ محمد حسين برازجاني بود.فاميل دشتي را براي خود انتخاب كرده بود وگرنه هيچ نسبتي با منطقه دشتي نداشت.

متشكرم لطفا ادامه ماجرا را بفرماييد.

بله.اسفندياري شيخ عيدالله دشتي را كه ان ايام مقيم تهران بود به دشتي اورد تا به سراغ علي سميل برود و صلح واقعي را في ما بين انجام دهد.شيخ عبدلله مردي به ظاهر مقيدي بخ مسال شرعي بود و برادرزاده ي شيخ محمد حسين برازجاني هم بود و روي همين اصل مورد احترام علي سميل بود.اسفندياري بدون ان كه نيت واقعي خود را براي شيخ عبدالله بگويد به او گفت كه:

برو نزد علي سميل و او را دعوت به صلح ارامش كن.بگو كه اگر ارام بگيرد ما هم با او كاري نداريم.برو و از طرف من به او تامين بده بگو كه در اماني و ضامن هم  من  شيخ عبدالله به بردستان مي رود و نهار را مهمان علي سميل مي شود.علي سميل غالبا تفنگچياني داشت كه محافظش بودند.نهاري خورده ميشود و مي خوابند.از ان طرف اسفندياري با عده زيادي نظامي در اطراف بردستان مخفي شده بود.منتظر بود تا در وقت نهار و استراحت از موقعيت استفاده كند و غفلتا به محل اقامت علي سميل ريخته و او را غافلگير كرده و به چنگ اورد.

همين طور كه دستور محاصره بردستان را صادر كرده بود زني از اهالي بردستان متوجه حضور مشكوك سربازان در اطراف روستا مي شود و بلافاصله  به علي سميل خبر مي دهد.علي سميل نيز فورا شيخ عبدالله دشتي را گروگان مي گيرد و به منطقه جم و ريز مي گريزد و در كوهستانهاي اطراف انجا مخفي مي شود.

علي سميل در ابتدا ميخواست شيخ عبدالله را به خاطر خيانتش بكشد اما وقتي مي فهمد كه او از توطه بي خبر بوده پس از مدتي رهايش مي سازد.

علي سميل مردي بسيار زيرك و باهوشياري بود و همين ويژگي باعث شد تا بارها از دام نظاميان رضا شاه فرار كند و جان سالم به در برد.حتي در رفتار روزانه اش هم خيلي محتاط و مال انديش بود.تعريف مي كنند كه روزي شيخ سليمان نصوري(برادر شيخ جبار و شيخ حاتم)ديداري از علي سميل كرده بود.به لحاظ اخلاقي و بر اساس سنت منطقه اي علي سميل خود را موظف مي بيند كه بازديد او را پس بدهد و ديدن شيخ سليمان برود.خبر به شيخ مي رسد كه فلاني قصد ديديار تو را كرده.بلافاصله شيخ سليمان ماشيني با راننده نزد علي سميل مي فرستد تا او را از دشتي به بندر طاهري و كنگان ببرد.اما علي سميل ماشين و راننده را پس مي فرستد و ضمن تشكر مي گويد:

سوار يابو شدن خوش تره !

در اين رد كردن در عين حال كه علو طبع علي سميل را مي رساند نوعي احتياط و مال انديشي هم وجود داشت.شيخ سليمان نصوري متهم به ارتباط با اسفندياري بود و ممكن بود ان دو نفر توطه اي براي علي سميل طرح كرده بوده باشند.روي همين اصل حاضر نشد سوار ماشيني كه شيخ فرستاده بود شود زيرا ممكن بود ان ماشين او را مستقيما نزد سروان اسفندياري ببرد!

ممكن است از ويژگي هاي فردي علي سميل عم بگوييد؟

من به جرات مي توانم از اين فر تعريف تمجيد بكنم.واجد بسياري از خصايصي بود كه در ديگر خوانين روسا كدخدايان و حتي علماي دشي نبود.

ادمي بسيار سخي و بخشنده بود.حاتم طايي دشتي بود.سخاوتش شهره خاص عام بود.مثلا در يكي اط شب هاي عيد فطر صد پنجاه نفر را به اصطلاح سر روزه داد يعني فطريه انان را پرداخت كرد.اين معياري است براي ميزان سخي بودن او  و در عين حال ميزان امد شد به خانه اش در خانه اش بر روي همه بازبود.

به سادات و اهل علم  مخصوصا اگر اهل علم سيد بود خيلي خيلي احترام مي گذاشت.غلام و بنده ي دست به سينه ي سادات بود.كافي بود بشنود فلان سيد قصد عبور از منطقه او را دارد.تا از او پذيرايي مفصل نمي كرد رهايش نمي ساخت.با دوربين بالاي خانه اش مي ايستاد و نگاه مي كرد تا كي فلان سيد پيدايش شود.تا از دور او را مي ديد پياده به استقبالش مي رفت.دست اقا را مي بوسيد و با احترام و اكرام او را به خانه اش مي برد.وقتي كه اقا هم كه اقا مي خواست برود هر چه مي توانست با او مي فرستاد و كلي اجناس و پول به او مي داد.

جناب عالي ايا علي سميل را هم ديديه بوديد؟

سنه 1321 شمسي بود.تابستان بود و مدرسه ها تازه تعطيل شده بودند.ان ايام پدرم در اموزش و پرورش كنگان بود و قصد داشت به روستاي زادگاهمان چاووشي بازگردد.من هم همراهش بودم.سوار دو الاغ بوديم.قبل از طهر بود كه به روستاي نوكن رسيديم.انجا منزل مهد علي سميل برادر علي سميل بود.وارد منزلش شديم.پدرم مردي شاعر مسلك و مطلع از تاريخ و رجال و گذشته ي منطقه و سخنور و محفل ارا بود طوري كه وقتي صحبت مي كرد همه حظار در مجلس ساكت مي نشستند و به حر فهاي او گوش ميدادند.قبل از نهار پدرم شروع كرد در مورد تاريخ دشتي و خوانين و شعراي ان نواحي حرف زدن ظهر كه شد نهار مفصلي اوردن كه صرف شد.سپس خوابيديم.عصر پس از صرف چاي ميزبان هر اندازه اصرار كرد كه شب را منزلش بمانيم پدر قبول نكرد و گفت:

مي خواهم ديدني هم از علي سميل كنم.

علي سميل در روستايي به فاصله نيم فرسخي نوكن بنام گله زني اقامت داشت.برادر علي سميل با حالت خاصي گفت:

اقا!علي خانه نيست!خانه نمي ماند.در رفته.

معلوم شد باز فراريست از اين رو من هرگز موفق نشدم او را ببينم.

ميزان سواد و معلومات علي سميل تا چه اندازه بوده؟

علي سميل سواد به ان شكل نداشت.تنها مي توانست بخواند و بنويسد.خط مي نوشت.

ايا فرزنداني هم از او باقي مانده است؟

علي سميل در طول زندگي چهار بار ازدواج كرد اما از اين تعداد زن هيچ فرزند مذكر يا مونثي نصيبش نشد و بلاعقب از دنيا رفت.

كي فوت كرد؟

علي سميل پس از سال 1325 به بعد به سرطان مبتلا شد ناچار به بحرين رفت. در بحرين عمل جراحي كرد اما فايده نداشت و همان جا هم مرد.ان ايام من در نجف اشرف بودم .

متشكرم

اين بود مقاله تاريخي و بسيار مهم براي تاريخ شناسان مخصوصا تاريخ شناسان و دوست دران تاريخ دشتي.دايي خودم يعني حسين حيدري فرزند محمد هم موقعه اي كه در بحرين زندگي مي  كرده است به زيارت قبر علي سميل رفت بوده است.


بر گرفته شده از كتاب:

يادگارنامه حجت الاسلام و المسلمين حاج سيد محمد حسن نبوي

منبع :وبلاگ دشتیها

چند دو بیتی از فایز دشتی

اگر دانی که فردامحشری نیست
سوال و پرسش و پیغمبری نیست
بتاز اسب جفا تا میتوانی
که فایز را سپاه و لشکری نیست

--

سحر دل ناله های زار میکرد
چنان که دیده را خونبار میکرد
شکایت های ایام جوانی
به فایز یک یه یک اظهار میکرد

--

بتی کز ناز پا بر دل گذارد
ستم باشد که پا بر گل گذارد
تمنایی که دارد یار فایز
به چشم ما قدم مشکل گذارد

--

به رخ جا داده ای زلف سیه را
به کام عقرب افکندی تو مه را
که دیده عقرب جراره فایز ؟
زند پهلو به ماه چارده را

--

دلا امشب نه وقت قال و قیل است
نه هنگام حکایات طویل است
ببین فایز ! قوافل در قوافل
به هر جانب صدای الرحیل است

--

رخت تا در نظر می آرم ای دوست
خودم را زنده می پندارم ای دوست
ولی چون تو برفتی یار فایز
بگو این دل به کی بسپارم ای دوست

--

نسیم روح پرور دارد امشب
شمیم زلف دلبر دارد امشب
گمانم یار در راه است ، فایز
که این دل شور در سر دارد امشب

--

سوار خنگ خوش رفتارم امشب
روانه جانب دلدارم امشب
چو سلطان حبش فایز ز شوقش
جهان زیر نگین پندارم امشب

--

بگو تا دلبر حورم بیایید
سفید و نازک و بورم بیاید
دمی که می رود تابوت فایز
بگو تا بر لب گورم بیاید

--

دو چشمت چون به چشمانم نگه کرد
لب لعل و رخت روزم سیه کرد
مکن عشوه دگر بر فایز زار
که ابروی کجت جانم تبه کرد

پند لقمان

روزی لقمان به پسرش گفت: امروز به تو 3 پند می دهم که کامروا شوی.

اول اینکه سعی کن در زندگی بهترین غذای جهان را بخوری!
دوم اینکه در بهترین بستر و رختخواب جهان بخوابی.
و سوم اینکه در بهترین کاخها و خانه های جهان زندگی کنی.

پسر لقمان گفت: ای پدر ما یک خانواده بسیار فقیر هستیم چطور من می توانم این کارها را انجام دهم؟
لقمان جواب داد:

اگر کمی دیرتر و کمتر غذا بخوری هر غذایی که میخوری طعم بهترین غذای جهان را می دهد.
اگر بیشتر کار کنی و کمی دیرتر بخوابی در هر جا که خوابیده ای احساس می کنی بهترین خوابگاه جهان است.

و اگر با مردم دوستی کنی، در قلب آنها جای می گیری و آنوقت بهترین خانه های جهان مال توست.

.................................................

کلاخا یاد مووهدو یاد مووهدو

 

حكايت   كرد   پير    نكته   گويي           ز  سوداي    سياه    كام    جويي
سياهي چون  شبه اندر خم قير            سوي شيراز رفت  او  زار  و  دلگير
كه آرد برگ عيش خويش را ساز            بناي     زندگاني     سازد      آغاز
به سوداي بتي دل در گرو داشت           نهال وصل او در سينه  مي كاشت
بدشتي  زادگاهش   بود   مغدان           چه  مغداني  دهي   بدتر   ز زندان
سراسر  سرزمينش  ريگزار است           درخت   نخل  باغ  آن  ديار    است
گياهش  شوره  و  بوته همه خار            بصحرا  نيست  دياري   جز  از  مار
به  تابستان   اگر   جنبيد    بادي           نشان     از    كوره    حداد    دادي
ز  قحطي  هاي بد خيم  جگر تاب           به  لب  رنك   تبسم  گشته  ناياب
فرامش  كرده  ياران   شاد  كامي           ز بي  برگي  نبد   آبي   به  جامي
پرنده  گر  كسي  ديدي  به باغي           نبد    مرغي    جز    انبوه   كلاغي
نبودي   نغمه اي    جز    قار قاري           نوايي   بر    شدي   گر   از  كناري
ولي  مغدان  و  هر  بود  و  نبودش          بهم  در  تافته  با    تار    و   پودش
نه  شيراز  و  نه   وضع    بيمثالش          نه   باد     عنبر     آميز    شمالش
نه  حوري   طلعتان   مه   جبينش          نه  سرو  ناز   و   شمشاد  بهينش
بجز   نام   كلاغ   و   ريگ   داغش          نپروردي    يكي    نعمت    دماغش
غم  يار  و  ديار از جانش ميكاست          وصال دوست را پيوسته ميخواست
شبي از ياد مخدان سخت بي تاب          فتاده   جان  او   اندر   تب   و  تاب
همه   شب   رفت   با   ياد   دلارام          نبد  يك  لحظه  اندر  خواب  و  آرام
چو  خورشيد  جهان  افرو ز سر  زد          صلاي  كار  بر  هر   بام   و   در  زد
برون     آمد      سياه    دلشكسته          ز  شيراز  و   ز  شيرازي  گسسته
بريد  از  شهر  و  پيوست  او بباغي          رسيد    اما    به    انبوه    كلاغي
به دل  گفتا  كلاغ اندر جهان نيست          كه  اين  از  كعبه  دل آمده كيست
سيه    چون   ديد   يار   مهربان   را          نه  يار   مهربان   پيوند   جان   را
نشست او با هزاران غم شده جفت         به  م‍ژگان  لولو  شهوار مي سفت
به  ناگه  ناله اي  جان  سوز سر داد         نواي  شروه  با  اين  شعر   در  داد
                            كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو              
                       بياد دولت آزاد موهدو


سي  كروون  سرت  بال  بالكاكو              ز مووهدو  فري  هم  تا شالكاكو

تو  سي  فاتو   بگو  حال  دل   مو             بگو  از كار  سخت  و  مشكل مو

بگو   از  كول  مو  اي   يار  جوني              كه بي تو  ام نميت ئي زندگوني

مو  از وختي  كه  بوات اش وعده ددسم        كه   فاطو   ني خوتن  يك شو  نخوتسم

اول  بوات اش گ سيه توتاي ما ني              ولاتش  هم  نزيك جاي ما  ني

ميگن   جت   بد   رگن    الا  سفيدن             پكه   سيه   و   سفيد  هيچكش ندیدن

مو  دووهتم  هرگسم  و  سيه  نميدم              اگه  هادم   و ضر ب پيل ميدم

اوساش گو صد تومون ني رشوشامبيت                 مزه   چونه    كرشيش   كم   نوامبيت

بره  فكراكو   اي سيه  آسمون  جل                 كه  پل  او تي روون  ريتم دئن  تل

"اوشو ميگن ينا خود ما نه جورن      بر ووهنا   جت و سيه   خاركورن"

"جت و لوري، خطير و سيه و كولي     اشو  زتسن  همه   انگ نكولي"

"اگه مو سيه بدم تو زندگوني           تو هم  دووهت   جتي  اي يار جوني"

خيالش  كه  حلا  كه  سيه  فخيرن                  ديه  وامهرت  تو  از  دسش  بگيرن             
به   اميد  خدا   و  كنگ   ليتم                          كرشي  شي كسي  مفتي نميتم

 

كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو   
                               

     به ياد دولت ازاد مووهدو

سر شوم تا سحر خرك خيالم            خم و خصه كمي نميت مجالم
چنون روزم و كولم محك اشتن       كه فكراكو سرم شي خحك اشتن
يه كل فكر تو نامهرت خو واشم           يكل و خم ميگم چه طهري واشم
شوا وختي كه میشم توجل وجام         برم خوتسي همه گپ ميزني شام
مو شي تو ميكنم تكليف بازي            ميگي بازي مكو كاري ميسازي
ميگم بازي خووشن كيفم كرارن           تو نامهري ميگي شيطو بويارن
ميگم چشام بسن بريو هاكو             بره جي خلوتي تو خله يي رو
تو كايم وامبي و تو خليي چم        مو ات واميجرم با صد چم و خم
ميم پشت اندري دسات ميگرم         دو دسي دزكي چشات ميگرم
گلهني ناز تو ميگرمنم مو          گپ و لنجت پر مچ ميكنم مو
                                     

   كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو

به ياد دولت ازاد مووهدو

و  شيراز  اندسم   رشوت   درارم            جمه   و   ارخلك  و   كوش   بارم

النگو    زردكي   ام  واسدن   ديگ          جمز  مشك سيت  واميسنم  خيگ

دو   تا     دسبند    مهره   زرديوني          پرير  ام   واسدن  سي   يار   جوني

نوار   گل گلي   جل  مشك   چرمي             لكارد  و  اوكش   و   اوريس   نرمي

همه  يهنا  مو سيت  سوخات  مارم                يه  ملكيني  سي  باج   بوات  مارم

ئي  روزا  وختشن  كيسم  ديه پرن           گيرم  بيت   كافلي   كارم   ديه   گرن

ميگم دي ميرخلوم شي  برمتاسوند                سرت چرواكو  موينات  شنه  هاكوند

ميتم   بوليكي  تو   زهناي   دشتي                   تو  چهشي  دشمنم  نيشت  پلشتي

بيم   شالك  خر  و  تلويشه    بارم                تخي   هيمه  تخي  هم  بيشه  بارم

سوارت    هاكنم   با   صد   افاده                تو  بوويگ  واميكنم   تا   ديم    كلاده

كاكام   نيهمبونه  بوام  دله   ميزند                         دايام   سي خاطر  تو   بشكنه  كند

كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو

به ياد دولت ازاد مووهدو

اگه  چه سال  دشتي  خشك  و كحطن              سه چار سالي يه گووش  بارو   نريهتن

ديه   شيراز   و   گل   و   بلبل   نميتم                      ديه  سلم  و نرگس و سنبل نميتم

مو  اي   روزي  ودندم   باخ   مووهدو            مو  و مووهدو  و ريخي  داخ مووهدو

لپي  و سلم و  تهما  كاكل  و  اشك                  خداش  ددسيم  چمو ميت دي؟  كمي كشك

دل   آدم  و  اشمش  اگه خووش بيت               ننش   هرگس  بشت   تهماش   تش  بيت

اگه    تم    بيت   دنيا    هم   نميتم                          نن  و   كاكل   و   خرما    هم   نميتم

دي   بازيارامبيم    و    خله    ميكاريم                      خسيل   و  شودر  و   دم كره  ماريم

مو  كوله  ميكنم  تو  ري  سرت   بیت            بورو  تي  اسپ تا   بی بیت  خووشش  بيت

خسيلا كه تي اسپات ريهت هس  هاكو            سي  بی بیت     بعد  پا گه  يا   پس  هاكو

مهم   سي   كارخدا  خم   هيمه   مارم                آمخته     كوله     و     بيخار    كارم

خرش  نيميت   برش   خيلي   عزيزن         تو   نيم بوني  همش تو  جس و خيزن

كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو

به ياد دولت ازاد مووهدو

كلاخا    بواي   بدبختم     چه    حالن          مو  كم  واشتن  ترو  شايد  دو سالن

خور  ناودسم  از   احوال   دي  بوام                  ونا   هم   ميدنم   كه   نبلدسن  جام

مو  كم  واشسن  ترو  ديم اش گریدن                  و  تو  خو خووش هميشه   ور پریدن

بگو  سي  كارخدا   بوام    پير مردن                  برنج و چي خوشش  هرگس نخوردن

يه  نونيش  هاده  تا  او  اسپت هاده                       تو برسوش باخبوني  تا كسپت  هاده

مكو كوي تندكي  شي  بوام  كه پيرن                       اوكات تهلي  مكو خوش  جون سيرن

چه   خهكي  تو  سرم   امرو   بريزم                         همش  فرياد  سي دي  بواي عزيزم

اگه   واشم   ميگن   ره   پر جكومن                       همه   كووهسار  خرك  دز  و  دومن

اگه    ناشم     دلم    آزار     ميكوند                     دل    بيچاره    ميل    بار    ميكوند

دريخا  كه   تفنگ   امرو   برم    ني                          دريخا  دسرسي    و    ورورم   ني

بچ   دشتي    اگه    دسش   تفنگن                           هميشه   حاضر    ميدون   جنگن

كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو

به ياد دولت آزاد مووهدو

خدايا   شو   تريكي   من   سراكو                خمي   كش  كشتسم  از  دل  دراكو

خم  ديري  كه  اش  ددسن  شكسم                 مكو   بارم    نكه    مو    لوك   مسم

مو  كه   ملا   نبدسم   ام  شنفتن                                   كه خت  چن جي  كلوم الله  ات گفتن

كه  عزت  ميديم  و هر كه   ام ميت                         و  ذلت  ميديم  و   هر  كه   ام  ميت

برت  خان    خدا مشناس    عزيزن                            تو  كهلش   صد غولوم  و  صد كنيزن

تو  دولت  تو بت  خان ات  تپوندن                         نماز   و   روزتم  ري  مات  بوروندن

تو   كه   ميگن   خداي  بي   كسوني                                      فخير  تر  از  مو  تو   دنيا  كه  دوني

خداوندا  يچي   مي گم    بدت  نيت                       كسي  هرگس  كس بيكس  نوامبيت

فخيرم    توت   زتن   دار    فخيري                چطو    ديه   ميلتن   دسش   بگيري

نكه   مو    چم    بدن   غير   فخيرم                              كه  شو  تا  روز  از جونم  ديه سيرم

خداوندا   مو  هم  سيه   هم  فخيرم                           دوجا  دار خووردسم  خيري كه  ديرم

كلاخا ياد مووهدو ياد مووهدو

به ياد دولت آزاد مووهدو

خــــــدواندا به  هر  کی  خوار  کورن             به هــر کی مثل بوام شی بار زورن

بهر  کی   خوردسن   تازونه   خــــان                    به هر کی افتدن شی بونۀ  خــــان

بدل  پر  خووینی    وهنــا  که  پیرن                      تو  کُند حــاکم  و ظـــالم  اسیـــرن

بحک    جیــــــگر  برشیده    دیم                    بحک  سینـــۀ   خشکیــدۀ    دیـــم

بحک  اٍشکم   سیـــر ناوده ی  بوام                      بحک   کخ  خوهله   واوده ی  بـــــوام

بحک   وختی که   کحط سالی   اندن                         ری  بچ باراش با دس خالــــی   انــدن

خجالهتی   که   او  تی  ماش  کشیدن                                       به   زحمه تی  که  او   سی ماش    کشیدن

بحک    ووایـــه      ورننده    بوام                        بحک  شـــون  لیت   دیــــم  و  دایام

بحک   پی   پتی   پر  خـــار    کـاکــام                     کـــه  کولۀ خار مارت  سی تش بوام

که  از   بی  پوشنی  و  سوم   و    سرمــا                         سـر شـوم  میدرشت  تـا بهد ناشتــا

که رحماکو  و ای سیه  بیکس و کار                        نجاتـــم  هاده  ام  وارسو  بر  یــــــار

کلاخا یاد مووهدو یاد مووهدو

بیاد دولت آزاد مووهدو

شعر از حاج علی مرادی

با تشکر از سرور عزیز مهدی شیخیانی

دلتنگ تر از تنگ بلور

هر چند که دلتنگ تر از تنگ بلورم


با کوه غمت سنگ تر از سنگ صبورم

 

اندوه من انبوه تر از دامن الوند


بشکوه تر از کوه دماوند غرورم

 

یک عمر پریشانی دل بسته به مویی است


تنها سر مویی ز سر موی تو دورم

 

ای عشق به شوق تو گذر می کنم از خویش


تو قاف قرار من و من عین عبورم

 

بگذار به بالای بلند تو ببالم


کز تیره ی نیلوفرم و تشنه ی نورم

مجرم؟

...جرمش آن بود که اسرار هویدا می کرد..؟؟؟!

شعری از زنده یاد قیصرامین پور

 

 

بفرمایید فروردین شود اسفندهای ما .......... ........نه بر لب بلکه بر دل گل کند لبخند های ما
بفرمایید هر چیزی همان باشد که میخواهد ......... همان، یعنی نه مانند من و مانندهای ما
بفرمایید تا این بی چراتر کار عالم؛ عشق ............ رها باشد از این چون و چرا و چندهای ما
سر مویی اگر با عاشقان داری سر یاری .............بیفشان زلف و مشکن حلقه ی پیوندهای ما
به بالایت قسم، سرو و صنوبر با تو می بالند .............بیا تا راست باشد عاقبت سوگندهای ما
شب و روز از تو میگوییم و میگویند، کاری کن ............که «میبینم» بگیرد جای «میگویند»های ما
نمیدانم کجایی یا که ای، آنقدر میدانم ....................که می آیی که بگشایی گره از بندهای ما
بفرمایید فردا زودتر فردا شود، امروز ........................ همین حالا بیاید وعده آینده های ما

جمعه آخر

يادش به خير جمعه ي آخر كه رد شدي

  آهسته از كنار همين در كه رد شدی

  پاييز در حوالي چشم تو ساده شد

  از روزهاي خسته ي آذر كه رد شدي

  چشمی نگاه پنجره را امتداد داد

  از چشمه هاي روشن باور كه رد شدي

  حالا به لحظه هاي خودم قفل مي زنم

  مانند لحظه هاي معطّر كه رد شدی

  اين جمعه هم بهانه ي يك بغض مي شوي

  مثل غروب جمعه ي آخر كه رد شدي

یادایام.......

یاد ایام .....

یاد ایام ....

یاد ایام...

کودکی

این روزها دلم برای کودکیم بدجور تنگ شده ..آدمی موقعی که به سن وسالی می رسه و دیگه دستش از گذشته هاکوتاه می شه اون وقت فقط یک یاد خشک وخالی از اون روزگار براش می مونه . بعضی وقتها فکر می کنم چیزی را در اون دوران جاگذاشتم که الان هرچی فکرمی کنم نمیدونم چیه ولی هرچه هست دیگه دستم به اون نمی رسه و فقط یک یاد و آه برایم به جا گذاشته ... روزگار کودکی برنگردد دریغا ...یادش به خیر

کشف الاسرار فی الاحوال زارمندو رضی الله عنه

 کشف الاسرار فی الاحوال زارمندو رضی الله عنه

باب چهارم: اندر آداب سفر و وقت نگه داری اندر آن

وچون زار مندو رضی الله عنه به مکتب خانه شدی اندر سه سوت علم آموختی و قرآن به چارده روایت ازبر خواندی و جهت تشییذ ذهن مبارک کتب حیدر بیگ و بوستان وگلستان و دیوان حافظ و دیگر متون منثور و منظوم را در جیک ثانیه اندر سینه گنجاندی و کوله بار(1) دانش را پر بار نمودی و چون ناصرخسرو و سعدی هوس طی طریق و سیاحت به مخیله اندر پروراندی و مدام زار مطفر رضی الله عنه را گفتی تا نُوتی(2) چند او را ره توشه کردی که خرج سفر زیاد بودی و زارمندو رضی الله عنه به تنهایی از پس آن مخارج برنیامدی . و پدر رضی الله عنه چون دیدی پسر را چاره نبودی و میل به سیاحت وجودش را مشتعل کرده استی به قضا تن دادی و درمی چند او را به کف اندر نهادی و اُوسار گدول را به اوسپردی و سوگندان موکد کردی که جان تو جان این مرکب واو را نصیحت کردی و وعظ دادی که چون به بلاد فرنگ اندر شدی وقت نگاه داشتی و بی ظرفیت بازی درنیاوردی که در آنجا همه چیزبودی و بالکل آن بلادصعب مسحورکننده بودی مر شرقیان را .  و در یوم سه شنبه سنه الف و مئه و ثمانیه من الهجره زارمندو رضی الله عنه رخت سفر به تن کردی و کُله پیشی به سراندر کردی و لبه آن را خفن ناک پایین آوردی چندان که دیده گان را مستور کردی و به زور یک چشم را بیرون آوردی تا به اطراف نظاره گرشدی و پدر را وداع نموده و از دیار خود رخت بربستی و زار مطفر رضی الله عنه او را به دیده گان مشایعت کردی تا از دیده پنهان شدی وچنان بودکه زارمندو رضی الله عنه فیر بر روی گدول راه می سپردی  و هرلحظه بیتی و هردم نوایی زمزمه می کردی تا از ولایت خود فاصله گرفتی فاصله گرفتنی  و مدام راه پیمودی و بر و بحر را گذراندی و بسیار راه پیمودی تا سواد مقصد از دور نمایان شدی... .و آن دم که زار مندو رضی الله عنه به بلاد فرنگ رسیدی سه ماه و ده روز از ترک پدر بر وی گذشته بودی و چون به شهراندر شدی  فرنگیان از هیبت و سطوت او انگشت به دهان شدندی و در روایت است کس را زهره نبودی که در بیست قدمی(3) او عبور کردی و زارمندو رضی الله عنه سبیل(4) پلنگی را تاب دادی و کلاه را بر سر استوار کردی و بند پای افزار را صعب بستی و چوبکی به سان  کابویان فرنگی به چیل اندر نهادی و چون اُتیلی را از دور دیدی گدول را به زیپلک تمام پیش راندی و با گدول به اُتیل اندر شدی وکسی را زهره نبودی که گوید این چه کار بودی که می کنی و در لابی گشتی(5) کردی و از گدول  پایین جستی و همگان را از این قدر ت و چالاکی حیرت دو چندان شدی و نزدیک بودی خلایق گنا شدندی و راه صحرا پیش گرفتندی . و زارمندو رضی الله عنه بر پشت میز شدی و بر کرسی نشستی و دو پای بر میز اندر گذاشتی و با صدای تو دماغی نوشیدنی سفارش دادی و آرام یک چشم بیرون دادی و بیرون نگریستن گرفتی و مادمازلی فرنگی رادیدی که در کنجی بنشسته وتو گویی ماه شب چارده بودی که در گوشه ای از سپهر در حال رخشیدن بودی و زار مندو رضی الله عنه از خود بیخودشدی و تمام علم و نصایح پدر را به دور افکندی ودفتر علم و حلم را به آب عشق بشستی و از چیل کَخ فراوان چون لوک مست روان نمودی لیک دل این نداشتی که قدمی پیش گذاشته و با آن صنم فرنگی اسپیکی نماید که زارمندو رضی الله عنه به غایت کم رو و خجول بودی و در این فکر بودی که چگونه با آن بت سیمین تن قرین شدی که ناگه دیوسیرت و غول صولتی فرنگی دالتون نام که دو پیشتو برخود حمایل کرده بودی به آن سیمین تن دست درازی نمودی و صدای هلپ ، هلپ(6) آن صنم سیمین تن به آسمان برشدی وکسی نبودی که گامی پیش گذاشته تا ورا از چنگ آن اژدهای دیو سیرت برهاند و آن مادمازل بانگ برداشتی که آیا در بین شما مردی نبودی که مرا از چنگ این دیو آزادساختی  و زار مندو رضی الله عنه بسیار غیور بودی وگردن بار شدی و لمحه ای درنگ نکردی و چون اسپایدرمنی (7)جلو پریدی و خود رابین مادمازل و دالتون هایل نمودی وبه زبان دشتی گفتی (( اش ویش تا بشیت خالو!)) و دالتون را از آن مکالمه چیزی در نیافتی و برکار خود ابرام کردی و زار مندو رضی الله عنه دگربار با زبان فرنگی و لهجه ی تگزاسی گفته ی خود تکرار نمودی تا تری کرات(8) و چون دالتون زارمندو رضی الله عنه را بسیار کنه یافتی دستان به کمر اندر راندی که با هفت تیر زار مندو را هدف قرار دهدی لیک از مادر زاده نشدستی کسی که روی دست زار مندو رضی الله عنه بلند شدی و زار مندو رضی الله عنه به فراست دریافتی و جستی زدی وبه هوا برشدی وچون  در هوا معلق شدی فی الحال دست به لیفه اندر بردی و در جیک ثانیه پیشتو را از لیفه اندر خارج نمودی و گلولتین حواله دالتون کردی که کلاه کابویی او را آبکش نموده و نفسش را به شماره انداختی چنانچه از هول بر زمین زانو زدی و از درگاه زار مندو رضی الله عنه استغفار نمودی و مداوم( آی ام سُری و اسکیوز می) به زبان راندی تا زبانش چون پنگشت سفت شدی(9) و از حرکت ایستادی و زار مندو رضی الله عنه برحال او رقت آوردی و او را مرخص نمودی و مادمازل مدام به زار مندو رضی الله عنه آی لاو یو گفتی و خلایق هورا کشیدندی و زار مندو رضی الله عنه را وقت بغایت خوش شدی وکُل دماغش چون غارعلیصدر فراخ گشتی . و از آن روز زارمندو به کسوت کلانتردر آمدی و مدام با یاغیان پیکار نمودی و بهر امنیت شهر رنج بسیار برخود هموار نمودی وپنهانی دل در گرو عشق مادمازل داشتی وبا او لاوها ترکاندی و دانسها انجام دادی وسخت حالش رابردی حال بردنی.

 واز بخت بد؛  زارمندو رضی الله عنه را یکی از هم ولایتی های کهن و نمام غضنفر نام آنجا بودی و چون آوازه عشق زارمندو رضی الله عنه با مادمازل بر افواه افتادی و طشت رسوائیش از بام بر زمین کوفته شدی در نهان خطی چند نوشتی و پیکی بادپای سپردی که ایهاالزارمطفر پسر را دریاب که چونان شیخ صنعان دل در گرو عشق دختری ترسا سپرده وسخت دل را باخته و عنقریب است ایمان بر آن نهد و چون زارمطفر رضی الله عنه برقضیه وقوف یافتی از غیظ کخی عظیم برچیل اندر آوردی و شبانه گردتین سبز و آبدار از نخل بریدی و در شله(10) چارقلم سفید گذاشتی و پای افزار به پای کردی و شبانه چون برق وباد طرق بلاد فرنگ در پیش گرفتی و شب و روز نخسپیدی و با هرمشقتی بودی خود را به زار مندو رضی الله عنه رساندی و شامگاه به شهر اندر شدی و در یافتی که زارمندو رضی الله عنه با مادمازل در کلوپ شبانه بودندی و زارمندو درحال لاو ترکانی بودی که ناگاه سیولی به پشت سر اندر حس کردی وتا آمدی بجنبی زارمطفر رضی الله عنه رادیدی که چونان اجل معلق در برابر اواستاده بودی وگردتین در دست داشتی و فرصتی او را نماندی و زار مطفر گردتین در مازه اش خورد نمودی و چپلکی چند او را بنواختی چنان که از هوش بشدی و زارمطفر رضی الله عنه جسد نیمه جان او را از زمین جمع نمودی بر چا رقلم سفیداستوارکردی و به تک از دیار فرنگیان به در شدی وچن زار مندو رضی الله عنه در نیمه های راه به هوش آمدی با ناله قلم و دوات خواستی و نصیحت کردی مر آیندگان را : که اگر به شهر وبلادی غیر از بلاد خود شدید اندازه نگه دارید و بی اذن پدر و مادر و عمه و خاله و دایی و عمو و خلاصه کل فامیل اجمعین نرد عشق مبازید که این کار در نظر آنان بسی صعب بودی و به سختی با وصلت با غیری راضی شدندی علی الخصوص اگر آن ترسا بودی و دیگر چون به تنهایی قادر به ازدواج نبودندی و از پدر چونان سگ ترسیدندی دیگر دختر مردم را مچل خود نکنید ووعده سر خرمن ندهید که این اِند(11) نامردی و نامردمی بودی و اگر چنین کردید بر شما آن رفتی که بر من رفتی وبرسرتان آن بلا آمدی که بر من آمدی ...

1 =تنها در نسخه ج چُمته آمده است لیکن تمام نسخه های معتبر کوله با ثبت نموده اند

2 = در نسخه الف و ب کُرُشی و در نسخه د اسکناسی آمده است

3 = در نسخه ب 70 قدمی آمده است که با توجه به سطوت و مهابت زارمندو رضی الله عنه می تواند صحیح باشد

4 = در تمامی نسخ به جز نسخه مبنا سمیل آمده است

5 = در بعضی از نسخ از جمله نسخه ج کلمه پریدی آمده است که این کلمه از شان زارمندو دور بوده ومقداری سوسولی به نظر می رسد

6 = واژه ای فرنگی به معنای کمک ، و مدد می باشد.

7 = در نسخه ب سوپر من و درنسخه ج بت من آمده است .

8 = تری لغتی فرنگی به معنای سه می باشد

9 = در بعضی نسخ زبانش چون دار شدی آمده است .

10 = در نسخه ج به جای شله که به تشدید شین است خورجین آمده که به نظر می رسد الحاقی باشد .

11 = در لغت فرنگی به معنی پایان و انتها می باشد.

 

مدرسه...

روزگار کودکی ...مدرسه

اولین روز دبستان باز گرد

کودکی ها شاد وخندان باز گرد

باز گرد ای خاطرات کودکی

بر سوار اسبهای چوبکی

خاطرات کودکی زیباترند

یادگاران کهن ماناترند

درسهای سال اول ساده بود

آب را بابا به سارا داده بود

درس پند اموز روباه وخروس

روبه مکارو دزدو چاپلوس

روز مهمانی کوکب خانم است

سفره پر از بوی نان گندم است

کاکلی گنجشککی باهوش بود

فیل نادانی برایش موش بود

با وجود سوز وسرمای شدید

ریز علی پیراهن از تن می درید

تا درون نیمکت جا میشدیم

ما پر از تصمیم کبری میشدیم

پاک کن هایی ز پاکی داشتیم

یک تراش سرخ لاکی داشتیم

کیفمان چفتی به رنگ زرد داشت

دوشمان از حلقه هایش درد داشت

گرمی دستانمان از آه بود

برگ دفترها به رنگ کاه بود

مانده در گوشم صدایی چون تگرگ

خش خش جاروی بابا روی برگ

همکلاسیهای من یادم کنید

باز هم در کوچه فریادم کنید

همکلاسیهای دردورنج کار

بچه های جامه های وصله دار

بچه های دکه سیگار سرد

کودکان کوچه اما مرد مرد

کاش هرگز زنگ تفریحی نبود

جمع بودن بودو تفریقی نبود

کاش میشد باز کوچک میشدیم

لا اقل یک روز کودک میشدیم

یاد آن آموزگار ساده پوش

یاد ان گچها که بودش روی دوش

ای معلم نام وهم یادت بخیر

یاد درس آب بابایت بخیر

ای دبستانی ترین احساس من

باز گرد این مشقها را خط بزن

منبع شعر وبلاگ امیرامین

 

شعزی از سیف فرغانی

                                                         

    هم مرگ بر جهان شما نیز بگذرد           هم رونق زمان شما نیز بگذرد

آب اجل که هست گلوگیرخاص وعام      بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد 

چون داد عادلان به جهان در بقا نکرد       بیداد ظالمان شما نیز بگذرد

در مملکت چو غرش شیران گذشت ورفت     این عوعو سگان شما نیز بگذرد

آن کس که اسب داشت غبارش فرونشست   این گرد سم خران شما نیز بگذرد

فیل فنا که شاه بقا مات اوست                 هم بر پیادگان شما نیزبگذرد

این نوبت ازکسان به شماناکسان رسید       نوبت ز ناکسان شما نیز بگذرد

بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم         تا سختی کمان شما نیز بگذرد

                                                                                    (سیف فرغانی )

دلتنگ تر از تنگ بلور

هر چند که دلتنگ تر از تنگ بلورم


با کوه غمت سنگ تر از سنگ صبورم

 

اندوه من انبوه تر از دامن الوند


بشکوه تر از کوه دماوند غرورم

 

یک عمر پریشانی دل بسته به مویی است


تنها سر مویی ز سر موی تو دورم

 

ای عشق به شوق تو گذر می کنم از خویش


تو قاف قرار من و من عین عبورم

 

بگذار به بالای بلند تو ببالم


کز تیره ی نیلوفرم و تشنه ی نورم

روزگار کودکی....

روزگار سپری شده

شور حال کودکی ‌برنگردد دریغا

 

 

 

 

 

ترجیع بند معروف محتشم کاشانی

ترجیع بند معروف محتشم کاشانی

تقدیم به همه ی عاشقان و شیفتگان سالار و سرور آزادگان عالم ، ابا عبدالله الحسین (ع)، حسینی که مرگ سرخ را بر زندگی سیاه ترجیح داد و تسلیم استبداد و دکیتاتوری یزید و یزیدیان نگردید ، تا با خون سرخ خود و یاران باوفایش، امتداد سبز زندگی و حیات طیبه را به همه جهانیان نشان دهد  ... راستی آیا تا به حال به دلیل ماندگاری این شعر فکر کرده اید ؟ .

بند (1)
باز این چه شورش است که در خلق عالم است
باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است
باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین
بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است
این صبح تیره باز دمید از کجا کزو
کار جهان و خلق جهان جمله در هم است
گویا طلوع میکند از مغرب آفتاب
کاشوب در تمامی ذرات عالم است
گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست
این رستخیز عام که نامش محرم است
در بارگاه قدس که جای ملال نیست
سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است
جن و ملک بر آدمیان نوحه میکنند
گویا عزای اشرف اولاد آدم است
خورشید آسمان و زمین نور مشرقین
پرورده کنار رسول خدا حسین


بند(2)

کشتی شکست خورده طوفان کربلا
در خاک و خون طپیده میدان کربلا
گر چشم روزگار براو زار میگریست
خون میگذشت از سر ایوان کربلا
نگرفت دست دهر گلابی به غیر اشک
زآن گل که شد شکفته به بستان کربلا
از آب هم مضایقه کردند کوفیان
خوش داشتند حرمت مهمان کربلا
بودند دیو و دد همه سیراب و میمکید
خاتم ز قحط آب سلیمان کربلا
زان تشنگان هنوز به عیوق میرسد
فریاد العطش ز بیابان کربلا
آه از دمی که لشگر اعدا نکرد شرم
کردند رو به خیمه سلطان کربلا
آن دم فلک بر آتش غیرت سپند شد
کز خوف خصم در حرم افغان بلند شد


بند(3)
کاش آن زمان سرادق گردون نگون شدی
وین خرگه بلند ستون بیستون شدی
کاش آن زمان درآمدی از کوه تا به کوه
سیل سیه که روی زمین قیرگون شدی
کاش آن زمان ز آه جهان سوز اهل بیت
یک شعله برق خرمن گردون دون شدی
کاش آن زمان که این حرکت کرد آسمان
سیماب وار گوی زمین بی سکون شدی
کاش آن زمان که پیکر او شد درون خاک
جان جهانیان همه از تن برون شدی
کاش آن زمان که کشتی آل نبی شکست
عالم تمام غرقه دریای خون شدی
آن انتقام گر نفتادی بروز حشر
با این عمل معامله دهر چون شد
آل نبی چو دست تظلم برآورند
ارکان عرش را به تلاطم درآورند


 

بند(4)

برخوان غم چو عالمیان را صلا زدند
اول صلا به سلسله انبیا زدند
نوبت به اولیا چو رسید آسمان طپید
زان ضربتی که بر سر شیر خدا زدند
آن در که جبرئیل امین بود خادمش
اهل ستم به پهلوی خیرالنسا زدند
پس آتشی ز اخگر الماس ریزه ها
افروختند و در حسن مجتبی زدند
وانگه سرادقی که ملک محرمش نبود
کندند از مدینه و در کربلا زدند
وز تیشه ستیزه در آن دشت کوفیان
بس نخلها ز گلشن آل عبا زدند
پس ضربتی کزان جگر مصطفی درید
بر حلق تشنه خلف مرتضی زدند
اهل حرم دریده گریبان گشوده مو
فریاد بر در حرم کبریا زدند
روح الامین نهاده به زانو سر حجاب
تاریک شد ز دیدن آن چشم آفتاب


بند (5)

چون خون ز حلق تشنه او بر زمین رسید
جوش از زمین بذروه عرش برین رسید
نزدیک شد که خانه ایمان شود خراب
از بس شکست ها که به ارکان دین رسید
نخل بلند او چو خسان بر زمین زدند
طوفان به آسمان ز غبار زمین رسید
باد آن غبار چون به مزار نبی رساند
گرد از مدینه بر فلک هفتمین رسید
یکباره جامه در خم گردون به نیل زد
چون این خبر به عیسی گردون نشین رسید
پر شد فلک ز غلغله چون نوبت خروش
از انبیا به حضرت روح الامین رسید
کرد این خیال وهم غلط که ارکان غبار
تا دامن جلال جهان آفرین رسید
هست از ملال گرچه بری ذات ذوالجلال
او در دلست و هیچ دلی نیست بی ملال


بند(6)

ترسم جزای قاتل او چون رقم زنند
یک باره بر جریدهی رحمت قلم زنند
ترسم کزین گناه شفیعان روز حشر
دارند شرم کز گنه خلق دم زنند
دست عتاب حق به در آید ز آستین
چون اهل بیت دست در اهل ستم زنند
آه از دمی که با کفن خونچکان ز خاک
آل علی چو شعلهی آتش علم زنند
فریاد از آن زمان که جوانان اهل بیت
گلگون کفن به عرصهی محشر قدم زنند
جمعی که زد بهم صفشان شور کربلا
در حشر صف زنان صف محشر بهم زنند
از صاحب حرم چه توقع کنند باز
آن ناکسان که تیغ به صید حرم زنند
پس بر سنان کنند سری را که جبرئیل
شوید غبار گیسویش از آب سلسبیل


بند(7)

روزی که شد به نیزه سر آن بزرگوار
خورشید سر برهنه برآمد ز کوهسار
موجی به جنبش آمد و برخاست کوه کوه
ابری به بارش آمد و بگریست زار زار
گفتی تمام زلزله شد خاک مطمئن
گفتی فتاد از حرکت چرخ بی‌قرار
عرش آن زمان به لرزه درآمد که چرخ پیر
افتاد در گمان که قیامت شد آشکار
آن خیمه‌ای که گیسوی حورش طناب بود
شد سرنگون ز باد مخالف حباب وار
جمعی که پاس محملشان داشت جبرئیل
گشتند بی‌عماری محمل شتر سوار
با آن که سر زد آن عمل از امت نبی
روح‌الامین ز روح نبی گشت شرمسار
وانگه ز کوفه خیل الم رو به شام کرد
نوعی که عقل گفت قیامت قیام کرد


بــــند(8)

بر حربگاه چون ره آن کاروان فتاد
شور و نشور واهمه را در گمان فتاد
هم بانگ نوحه غلغله در شش جهت فکند
هم گریه بر ملایک هفت آسمان فتاد
هرجا که بود آهوئی از دشت پا کشید
هرجا که بود طایری از آشیان فتاد
شد وحشتی که شور قیامت بباد رفت
چون چشم اهل بیت بر آن کشتگان فتاد
هرچند بر تن شهدا چشم کار کرد
بر زخمهای کاری تیغ و سنان فتاد
ناگاه چشم دختر زهرا در آن میان
بر پیکر شریف امام زمان فتاد
بیاختیار نعره هذا حسین زد
سر زد چنانکه آتش ازو در جهان فتاد
پس با زبان پر گله آن بضعةالرسول
رو در مدینه کرد که یا ایهاالرسول


بـــند(9)

این کشته فتاده به هامون حسین توست
وین صید دست و پا زده در خون حسین توست
این نخل تر کز آتش جان سوز تشنگی
دود از زمین رسانده به گردون حسین توست
این ماهی فتاده به دریای خون که هست
زخم از ستاره بر تنش افزون حسین توست
این غرقه محیط شهادت که روی دشت
از موج خون او شده گلگون حسین توست
این خشک لب فتاده دور از لب فرات
کز خون او زمین شده جیحون حسین توست
این شاه کم سپاه که با خیل اشگ و آه
خرگاه زین جهان زده بیرون حسین توست
این قالب طپان که چنین مانده بر زمین
شاه شهید ناشده مدفون حسین توست
چون روی در بقیع به زهرا خطاب کرد
وحش زمین و مرغ هوا را کباب کرد


بـــند (10)

کای مونس شکسته دلان حال ما ببین
ما را غریب و بیکس و بی آشنا ببین
اولاد خویش را که شفیعان محشرند
در ورطه عقوبت اهل جفا ببین
در خلد بر حجاب دو کون آستین فشان
واندر جهان مصیبت ما بر ملا ببین
نی ورا چو ابر خروشان به کربلا
طغیان سیل فتنه و موج بلا ببین
تنهای کشتگان همه در خاک و خون نگر
سرهای سروران همه بر نیزه ها ببین
آن سر که بود بر سر دوش نبی مدام
یک نیزه اش ز دوش مخالف جدا ببین
آن تن که بود پرورشش در کنار تو
غلطان به خاک معرکه کربلا ببین
یا بضعةالرسول ز ابن زیاد داد
کو خاک اهل بیت رسالت به باد داد


بــند(11)

خاموش محتشم که دل سنگ آب شد
بنیاد صبر و خانه طاقت خراب شد
خاموش محتشم که ازین حرف سوزناک
مرغ هوا و ماهی دریا کباب شد
خاموش محتشم که ازین شعر خونچکان
در دیده اشگ مستمعان خون ناب شد
خاموش محتشم که ازین نظم گریه خیز
روی زمین به اشگ جگرگون کباب شد
خاموش محتشم که فلک بس که خون گریست
دریا هزار مرتبه گلگون حباب شد
خاموش محتشم که بسوز تو آفتاب
از آه سرد ماتمیان ماهتاب شد
خاموش محتشم که ز ذکر غم حسین
جبریل را ز روی پیمبر حجاب شد
تا چرخ سفله بود خطائی چنین نکرد
بر هیچ آفریده جفائی چنین نکرد


بــند(12)

ای چرخ غافلی که چه بیداد کرده ای
وز کین چها درین ستم آباد کرده ای
بر طعنت این بس است که با عترت رسول
بیداد کرده خصم و تو امداد کرده ای
ای زاده زیاد نکرداست هیچ گه
نمرود این عمل که تو شداد کرده ای
کام یزید داده ای از کشتن حسین
بنگر که را به قتل که دلشاد کرده ای
بهر خسی که بار درخت شقاوتست
در باغ دین چه با گل و شمشاد کرده ای
با دشمنان دین نتوان کرد آن چه تو
با مصطفی و حیدر و اولاد کرده ای
حلقی که سوده لعل لب خود نبی بر آن
آزرده اش به خنجر بیداد کرده ای
ترسم تو را دمی که به محشر برآورند
از آتش تو دود به محشر درآورند


 

محرم دشتی

آن شب که در جام فلق مل کرد خورشید   بر شاخسار نیزه ها گل کرد خورشید

ایام سوگواری سالار و سرور شهیدان عالم بر شیفتگان مکتبش تسلیت باد

 این روزها

مراسم عزاداری ایام محرم در سراسر ایران در حال برگزاری می باشد اما،شاید برای ما اهالی دشتی این مراسم و عزاداری فقط در دشتی دلنشین باشد . کتاب کودکیمان را که ورق می زنیم و  وقتی که به برگهای محرم آن می رسیم  حس نوستالژیک عجیبی همه ما را فرا می گیرد ... حسی که به گذشته و شاید کودکیمان گره خورده است ... زمانی که دست در دست پدرمان به مراسم روضه می رفتیم و هر چند کوچک بودیم وکودک بودیم و زیاد از مفاهیم روضه ها سر در نمی آوردیم وزود خسته می شدیم و احیانا خوابمان می برد  اما حسی عجیب باز ما را به این محافل می کشاند ... در محافل سنتی آنزمان بعد از ذکر، اول کتاب روضه خوانده می شد(کتاب روضه الشهدا از ملاحسین کاشفی ) این کتاب با نثر آهنگین وزیبایش و مضامین حماسی اش شور وحال خاصی به حضار می بخشید، حسی مملو ازعشق ، محبت ، نفرت ، حماسه ، شجاعت و..  ( هر چند بر این کتاب نقدهایی وارد است ، اما انصافا و با وجود لحاظ کردن این فاکتورها باز هم یک سر وگردن ازبسیاری از این مداحی های امروزی بالاترو برتر است) ذاکری کردن ذاکرها نیزآنگاه که سر در کنار هم می آوردند با آن نوای ریتمیک وحزین در خور توجه بود . البته جماعت ذاکرین هم مثل کتاب روضه خوانان افراد مشخصی بودند وبا وجود اینکه تنها ها ها می کردند ولی همین کار و ریتم دادن به این مصوتها نیز کار هر کسی نبود .چیزی هم که در بین این ذاکران نمایان بود وپای ثابت محفلشان به شمار می آمد وجود یک قلیان به صورت نوبتی بین آنها بود که بعضی اوقات به زور از آن دل می کندند وبه ذاکری می پرداختند...خواندن کتاب روضه هم آداب خاص خود را داشت و کتاب خوانان نیز مثل جماعت متخصصان امروزی هر کدام در خواندن یک یا دو باب آن تخصص داشتند و اصلا سند خواندن آن باب از کتاب به نام فرد خاصی زده شده بود وبدون هماهنگی با آن فرد ، کس دیگری مبادرت به خواندن نمی کرد . یادم می آید در همسایگی خانه پیرمرد موقری زندگی می کرد حاج محمد نام که اکنون روی در نقاب خاک کشیده است و تخصص این بنده خدا باب حضرت قاسم بود و انصافا هم در کار خودش یک متخصص و متبحر بود ... نوحه های حماسی و مناسبتی محرم نیز حال و هوای خاصی داشت . مثلا نوحه ی : همره هان اینجا زمین کربلا است ... د رموقع رسیدن امام حسین (ع) ویارانش در زمین کربلا خوانده می شد و یا نوحه : ای صبحدم .. که در صبحدم عاشورا از زبان امام حسین (ع) خوانده می شد و همچنین نوحه های الوداع ..، ذوالجناح بی صاحب از میدان درآمد واویلا...و نوحه های دیگر از این دست که انصافا زیبا ، حزین و اندوهبار بود وآنگاه که باگریه مردان وآه وناله زنان می آمیخت مو را بر بدن هر شنونده ای راست می کرد و آنها که این نوحه ها را درایام محرم تجربه کرده وشنیده اند می دانند که من چه می گویم ... مراسم روضه خوانی که هر شب آخوند محل با تمام اندوخته علمی اش ! بر منبر اجرا می کرد و پس از مقدمات و پند و وعظ های همیشگی روضه اش رامتناسب به هر روز از ایام محرم ارائه می کرد هم بسیار جالب توجه بود. البته نماز جماعت عاشورا وسینه زنی روز عاشورا هم صفای خاص خودش را داشت ...اما چیزهای دیگری هم بود که در حاشیه قرار داشت البته گاهی این حاشیه ها  برای بچه ها پررنگ تر از متن می شد و شاید برای ما بچه های آن زمان یکی از انگیزه های اصلی؛ وجود همین حاشیه های جذاب بود .. مثلا بازی( کایم کایمو) و یا( دو) در شب های محرم و استفاده ازچراغ دستی که به طور معمول هر بچه ای آن را به مثابه اسلحه شخصی و سازمانی اش به همراه داشت . البته گاهی این بازیها توام با آزار و اذیت همسایه ها نیز می شد که عده ای از بچه های نااهل برای اینکه به قول امروزی ها حالی ببرند، سنگی هم نثار در حیاطها می کردند و بعد از آن فرار را بر قرار ترجیح داده و همه ی بچه ها نیز برای گریز از مهلکه مجبور به دویدن وفرار بودند... البته خوردن شامهای ماه محرم علی الخصوص شب تاسوعا که معروف به( شُو نهم )، شب عاشورا (شُو قتل )و ظهر عاشورا (چاس قتل) بود هم مزه ی خاص خودش را داشت هر چند در این بین کم وبیش بچه ها در سفره بزرگترها جایی نداشتند وباید سر سفره بچه ها(بچ بارا) می نشستند شاهد رفتن سر کهره و جگر سرخ کرده به سفره گپترها بودند واز این دو قلم جنس اعلا به جز دیدن وحسرت چیزی به آنها نمی رسید (مگر اینکه پارتی داشته باشند و بزرگتری ،پدری ،عمویی و...آنها را پیش خود بنشاند و مستثنا کند) و بعد از ظهر عاشورا وشام غریبان هم باوجود سنگینی وغمناکی عجیبش برای مردم به خصوص بچه ها خاطره انگیز بود...

صبح یک روز تابستانی گرم ..

صحنه اول :

صبح یک روز تابستانی گرم ..

خورشید زودتر از همه سر از خواب برداشته وکوره سوزان خود را روشن کرده است . صدای مادر که در حال روشن کردن آتش در آن هوای سوزان برای پختن نان است با جیک جیک گنجشکان وصدای گاو و بز و بانک رسای خروس در هم پیچیده شده است ....

به ناچار از روی تخت دروسط حیاط بلند می شوی وبا خمیازه بدون اینکه حتی آبی به سر وصورتت بزنی از زیر تخت رینگ را- که این روزها عزیزترین کست است - بر می داری و از حیاط می زنی بیرون.مطابق معمول مادر که از این سگ دو زدنهای بی حاصل و مداوم تو خسته شده با ناله ونفرین بدرقه ات می کند ولی تو بی توجه به او دنبال رینگ می دوی واز نظرها پنهان می شوی ...

صحنه دوم  :

ابتدای کوچه تعداد زیادی از بچه ها پا برهنه و رینگ به دست ایسناده اند البته عده ای  با فیلتر روغن ماشین و یا ته فانوس که به چوب ( گرد نخل) وصل است آماده  حرکت هستند...

صحنه سوم:

آفتاب درست وحسابی بالا آمده و زمین همچون کوره گداخته شده است ... پاها ورم کرده و پراز خار شده وانگشتانی هم که زخم شده با مقداری خاکستر (بلتش) و تکه ی پارچه ای پانسمان شده...عرق از سر وروی بچه ها می ریزد.. همه از تشنگی له له می زنند و بناچار برای رفع عطش بلند شده و دوباره رینگ و دیگر وسایل کودکانه آنها به حرکت می افتد ... به منبع آب مدرسه که می رسند آب داغ است ولی چاره ای نیست ... دستها را زیر شیرآب گرفته و خود را سیراب می کنند

صحنه چهارم ...  

خورشید سوزان هراسناک می تابد و زمین همچون کوره گداخته شده است ... ولی شما همچنان ...

 

کشف الاسرار فی احوال زار مندو رضی الله عنه

باب سویم

اندر آداب کارمندی

و چون زار مندو رضی الله عنه را به سنی رسیدی که شغلی خواستی ؛ زار مطفر رضی الله عنه او را به نزد خود خواندی و نصایح موکد کردی و او را به شغلی آب ونان دار توصیه فرمودی لیک از آن روی که زار مندو رضی الله عنه را کوره سوادی بودی ، و سودای امارت در سر می پختی ، نافهمی کردی و از پند پدر عنان تافتی و از بین همه مشاغل ،کارمندی را پذیرفتی که دولتی بودی و خواستی قرین حکام و عمال آنها شدی ،  مگر خود نیز روزی سری در بین سرها در آوردی و هر چه پدر او را گفتی : که  ره این نبودی ودر این شغل آب و نان نبودی وسودای خام مپروران که خسر الدنیا و الآخرة خواهی شد!  گوش نکردی و نصایح پدر به سُخره گرفتی و گفتی من خود دانم که چه کنم .وزار مطفر رضی الله عنه پسر را به مستوفی گری(1) به اداره ای رهنمون ساختی . و زار مندو رضی الله عنه صبحگاهان به اداره اندر شدی و تا پاسی از ظهر به اداره اندر بودی و سخت جان کندی و به رتق و فتق امور مبادرت ورزیدی و ارباب رجوع را نیازردی و در بند بروکراسی اداری نینداختی و رشوت نستدی و کار خلق الله را به نیکویی انجام دادی که خود نیک مردی بودی تمام .و از معیشت مدام اندر مضیقه بودی و از گردش روزگار نالیدی و همیشه چشم  به پایان برج داشتی تا حقوق بستدی و سیاه چاله های زندگی رابه آن ،اندکی پر کردی ، لیک  حقوق بس اندک بودی ونیم روزی بیش نپاییدی و به زوال رفتی و خرج قبوض اربعه آب ، برق ، تلفن وگاز شدی و اجاره منزل پرداختی و اقساط وام  دادی و  بدهی بقالی وخبازی وقصابی و هزار کوفت و زهر دیگر صاف نمودی... و ته آن پشیزی نماندی و زار مندو رضی الله عنه مدام خود را لعن و نفرین کردی که چرا پند پدربه کار نبستی و نافهمی کردی و کار خود ساختی و آن شدی که مدام با فقر وفاقه دست به گریبان بودی و هیچ امری به صلاح نبودی و  بههرجای همسر خوا ستی چون شنیدندی کارمند استی جواب ناروا و دشخوار(2) دادندی و به لنگه کفشی از در رانده شدی و زار مندو رضی الله عنه مدام به فکر چاره بودی که چه زمان اوضاع او ، به شدی  و از این مسکنت فارغ گشتی . وزار مندو رضی الله عنه را همکاری بودی نصرو نام که 911 بودی - از آن روی که ساعت 7 آمدی و نهایت 11 بشدی  - و از قضا در نزد رئیس بسیار محبوب بودی ودردانه رئیس حساب آمدی و رئیس روز به روز بر رتبت او افزودی و او را پاداش دادی و اضافه کار درهمیانش واریز نمودی و هر سنة به عنوان کارمند نمونه معرفی گشتی و از دست مبارک رئیس سکه استدی ، مر تشویق سایرین ونانش در روغن بودی مداوم ، آنچنان که عرب گوید: النان فی الروغن و الروغن فی النان فی کل المکان و الزمان. و زار مندو رضی الله عنه بر آن شدی تا او نیز چنین شود مگر روزگارش به شدی .پس بر نظم و کار بیشتر پای فشردی وچون خر کار کردی(3) و تا بوق سگ به خانه اندر نشدی، لیک در وضعش تغیری حاصل نشدی و رئیس طلبکارتر و گستاخ تر گشتی و کارهای بیشتر او را دادی .و زار مندو رضی الله عنه را جان بر لب آمدی، و به تضرع نزد نصرو شدی .آستانش بوسیدی وآستینش گرفتی که مرا نیز از راز خود آگاهی ده و سوگندان مکرر کردی وآب در دیده آوردی تا نصرو را دل به رحم آمدی وشرط نمودی اگر زبان نگه دارد او را براین راز بیاگاهاند .

..... و از آن یوم ؛ زار مندو رضی الله عنه بر اسب مراد سوار شدی و نانش به روغن اندر افتادی و آبی به زیر پوست اندرش جستی ، پس اندر بالا شهر ، سرایی ابتیاع فرمودی و  پرادویی ستاندی نقد ، نقره ای فام و گوشی نوکیا  اِن نود وهفت  بر لیفه آویزان کردی و ریش بُزی بر کَچه نشاندی و به تابستان اندر پالتو پوشیدی و پیپ و سیگار کِنت لایت مدام بر چیل اندر گذاشتی و زار مطفر را پاپی و دی مندو را مامی صدا زدی و گمنه را گَمانه خواندی و لب بر آن نزدی و چون نو کیسگان بسیار بی ظرفیت بازی درآوردی  ... و قضا او را در کمین بودی و  روزی فردی از پی کاری به اداره اندر شدی و یک راست  نزد زار مندو رضی الله عنه شدی و زار مندو رضی الله عنه چون زمان ماضی و منطبق با فرمول نصرو ؛ از بهر رسیدن به مراد ،او را سر دواندی و به طبقه بالا حوالت دادی بیست کرت و بر مدارکش اشکال راست کردی که فلان سند ناقص بودی و بهمان سند به همراه نیاوردی و او را سخت ذله کردی و وقت پائیدی تا لحظه موعود فرا رسد و چون آن مرد گفتی : جبران می کنم، دستی به سبیل کشیدی که کنون وقت چرب کردن بودی ! پس آن مرد چند ایران چک به زیر میز اندر، زار مندو رضی الله عنه راحوالت دادی ، لیک زار مندو رضی الله عنه به چشم اشارت کردی که از بالای میز حوالت کن ، که من از آن دسته کارمندان نِیَِم که از بهر راه انداختن کار خلق الله زیر میزی  همی ستانند !! و چون زارمندو رضی الله عنه مایه از بالا بستدی به ناگه بانگی شنیدی  تو دماغی ؛ که  :احترام بگذارید که من می تی کامان مامور مخصوص حاکم بزرگم و زار مندو رضی الله عنه دانستی به مخمصه اندر افتادی ؛ لیک دیگر او را راه گریزنبودی . پس خویشتن را به موش مردگی زدی و ننه من غریبم بازی درآوردی و لابه و خواهش مکرر کردی لیک ذره ای در دل سنگ مامور مخصوص تاثیر نکردی و صورتمجلس کردی و رشوت پیوست نمودی و چهار میخه فرمودی وزار مندو رضی الله عنه را به جرم اخذ رشوت به محکمه بردی و  قاضی ، زار مندو رضی الله عنه را سخت جریمه کردی و به حکمی از اداره اخراج کردی و به محبس اندرنمودی مر تادیب و عبرت دیگر کارمندان که هرگز راه کژ نپویند  و چون زار مندو رضی الله عنه   به محبس اندر شدی ، به رسم محبسیان سر تراشیدی و جامه راه راه زندان به تن کردی و در آن حال سخت نادم شدی و در حال نامت پند دادی  مر آیندگان را که :

پند پدر آویزه گوش سازید واز بهر لقمه ای نان ، ردای کارمندی به تن مکنید و راه نان خوردن این نباشد  که دائم چشم به پایان برج و حرکت ماه و گذر خورشید دوخته باشید، که صبر ایوب نبی نیز کفایت نکردی  و اگر ، به هر روی ردای کارمندی  پوشیدید ، حرمت نگه دارید ودرستکار باشید و به وضع خود راضی باشید و  به فقر و مسکنت خو کنید که تا به گور اندر شما را وضع این باشد و به هیچ روی از آن خلاصی نیابید و ارباب رجوع را بسیار تکریم کنید واو را سر ندوانید و در ساعت اداری حل جدول مکنید و اس ام بازی راه میاندازید و پارتی بازی مکنید و در نهان و آشکار رشوت نستانید و از همه مهمترحواس اربعه به کار بندید و تیز باشید و از مامور مخصوص حاکم بزرگ برحذر باشید که  بسیار ناتو بودی و هر روز به رنگی آن بت عیار درآمدی... و با همکار ناباب بُر نخورید ؛ چون شما را عدو باشد و همه اسرار شما را نیاموزد و چون قضا را به بند شدید ؛ پشت شما خالی کند و همه جا پر کند که از اول به شما مظنون بوده استی و هر چه پند دای و موعظه کردی  ، سودی نداشتی... و اگر چنین نکنید و اندرز من به کار نبندید ، بیچاره شوید و بر شما آن رود که بر من رفتی .

پی نوشتها:

1-در تمامی نسخ همین آمده است به جز نسخه دال که منشی گری آمده است.

2- در نسخه دال دشوار آمده است.

3- در تعدادی از نسخه های متاخر لودر آمده است که بعید می باشد.

استان بوشهر

استان بوشهر

 از استان‌های جنوبی ایران است که در حاشیه خلیج فارس قرار دارد. این استان با مساحتی حدود ۲۷٬۶۵۳ کیلومتر مربّع، جمعیّتی برابر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر دارد. استان بوشهر بر ۲۷ درجه و ۱۴ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۶دقیقه تا ۵۲ درجه و ۵۸ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال به استان خوزستان و قسمتی از کهکیلویه و بویراحمد، از جنوب به خلیج فارس و قسمتی از استان هرمزگان، از شرق به استان فارس و از غرب به خلیج فارس محدود است. استان بوشهر با خلیج فارس بیش از ششصد کیلومتر مرز دریایی دارد و از اهمیّت راهبردی و اقتصادی برخوردار است.این استان یکی از استان‌های مهّم جنوبی کشور ما است که از طریق خلیج فارس برای واردات و صادرات اهمّیّت دارد 

استان بوشهر يكي از جنوبي ترين استانهاي كشور است كه در جنوب غربي ايران و در فاصله 27 درجه و 18 دقيقه تا 30 درجه و 14 دقيقه عرض جغرافيايي و 50 درجه و 8 دقيقه تا 52 درجه و 57 دقيقه طول جغرافيايي واقع گرديده است . اين استان از شمال به استانهاي خوزستان و كهگيلويه و بويراحمد ، از جنوب به خليج فارس و استان هرمزگان ، از مشرق به استان فارس و از غرب به خليج فارس محدود بوده و با 625 كيلومتر مرز آبي، طولاني ترين همسايگي را با آبهاي نيلگون خليج فارس دارد . استان بوشهر با 5/23167 كيلومتر مربع وسعت حدود 4/1 درصد از مساحت كل كشور را به خود اختصاص داده و از اين لحاظ هفدهمين استان كشور محسوب مي گردد . زبان و گويش اكثر مردم استان بوشهر فارسي است .

زبان عربي بعد از زبان فارسي رايج‌ترين زبان ساكنين شهرها وروستاهاي ساحلي در شهرستانهاي كنگان ، دير ، گناوه و جزيره شيف در شهرستان بوشهر ميباشد . زبان تركي نيز زبان رايج عشاير استان است و بيشتر در مناطق دشتستان و دشتي رواج دارد .قديمي‌ترين نشانه‌هاي بدست آمده از سكونت انسان در سرزمين بوشهر ، به عهد عيلامي و تمدن بين‌النهرين برمي‌گردد. در زمان مادها در آغاز سده هشتم قبل ازميلاد سرزمين بوشهر جزو يكي از ايالتهاي جنوب غربي آن دولت بوده و در زمان حكومت هوخشتره جزو ساتراپ‌نشين چهاردهم دولت ماد بوده است . از دوره هخامنشيان آثار باارزشي در اطراف شهر برازجان كشف شده است . در دوره ساسانيان و در زمان اردشيربابكان شهر و رام اردشيري در دو فرسنگي شهر بوشهر بنا نهاده شد كه اكنون خرابه‌هايآن به نام ريشهر معروف است . شهر بوشهر در گذشته به اسامي ليان، ريشهر ، راشهر ،انطاكيه ، بندر نادري يا ابوشهر ناميده مي شده است . از اواخر قاجاريه تا سال 1316كشور ايران به 27 بخش تقسيم شده بود كه بوشهر ، بنادر و جزاير خليج فارس يكي از اين بخشها محسوب مي گرديد . از اين سال در تقسيمات جديد كشوري ، بوشهر و توابع آن يكياز شهرستانهاي استان هفتم محسوب شده و جزو قلمرو استانداري فارس گرديد . در سال 1339 تغييراتي در تقسيمات سياسي كشور داده شد و بوشهر و توابع آن به نام فرمانداري كل بنادر و جزاير خليج فارس به مركزيت بوشهر از استان فارس جدا گرديد . در اوايل دهه 1340 اين فرمانداري كل و فرمانداري كل بنادر و جزاير درياي عمان تحت عنوان فرمانداري كل بنادر و جزاير خليج فارس و درياي عمان ادغام گرديد . در آذر ماه سال 1346 اين فرمانداري كل به استان ساحلي تغيير نام يافت و بوشهر و توابع آن زير نظراستانداري ساحلي به مركزيت بندر عباس قرار گرفت . در آذر ماه سال 1349 شهرستانهاي بوشهر و دشتستان تحت عنوان فرمانداري كل بوشهر از استان ساحلي منتزع گرديد ونهايتاً در تاريخ 9/7/52 استان بوشهر با دو شهرستان بوشهر و دشتستان تشكيل و پس ازسالها بوشهر قلمرو ويژه خود را بدست آورد . قرار گرفتن 5/67 درصد ذخائر گازی کشوردر استان بوشهر و نیز وجود سایر منابع نفتی و ذخائر معدنی غنی باعث سرمایه گذاریهای کلان دولت و نیز حضور شرکتهای خارجی شده است . بجز وجود منابع عظیم آبزیان که باعث صید حدود 50 هزار تن انواع ماهی و میگو در سال گردیده ، مجاورت با این نگین فیروزه ای به تجارت خارجی توسعه بخشید ه است . نخلستان های زیبا و جاوید این منطقه نه تنها محیط زیست را جلوه داده بلکه باعث برداشت سالانه انواع محصولات از این درخت همیشه سبز می باشد . بوشهر دارای اکوسیستم های متنوع و ارزشمندی است مانند آبسنگهای مرجانی ، جنگل های حرا ، جزایر زیبا و .... و نیز علاوه بر آن انواع گونه های مختلف بسیار کمیاب و با ارزش گیاهی و جانواری نظیر پستانداران ، پرندگان ،خزندگان خشکزی و آبزی و صدها گونه ماهی در سطح استان و آبهای ساحلی آن شناسایی شده اند که بمنظور حمایت از آنها چهار منطقه حفاظت شده در استان تعریف شده اند که عبارتند از : حله ، نای بند ، خارک و خارکو

شهرستان بوشهر

شهر بوشهر مرکز استان بوشهر می باشد و به نسبت شهرستانهای دیگر استان دارای امکانات بیشتری است و اصولا بیش از 85% امکانات اداری ، نظامی و درمانی استان در این شهر متمرکز شده است

شهر تنگستان: نام یكی از آبادی‌های تنگستان )تد دومری( است كه به عقیده عده‌ای از اندیشمندان و مورخین، یاد‌آور قوم تجارت پیشه بسیار معروف خاورمیانه امروزی (سوریه) یعنی «تدمر» یا «پالمیر» باستانی است. در مراوده مردم آشور، بابل، سومر واكد با سواحل خلیج فارس و رفت و آمد فنیقی‌ها و تدمری در خلیج فارس و سواحل آن در دوران گذشته محل شك و تردید نیست و در تمام طول سواحل، منطقه‌ای مناسب‌تر از منطقه تنگستان و دشتی و دشتستان نداشته است.

تنگستان ناحیه است در شرق دشتستان  كه مركز آن اهرم است. قلعه معروف تنگستان در آبادی «پهلوان كشی» واقع است كه خرابه‌های آن باقی مانده است. اهالی تنگستان در دوران اخیر و از زمان زندیه تا این اواخر به شجاعت و میهن‌پرستی معروف بوده‌اند. در باب دلاوری‌ها و فداكاری‌های اهالی غیور تنگستان در جنگ جهانی اول كه انگلیسی‌ها قصد حمله به شیراز را داشتند، داستانها گفته‌اند. 

مراكز دیدنی

 کوشک اردشیر
 قلعه زار خضر خان
 منطقه روستایی اهرم 
 رودخانه اهرم
 آبگرم اهرم
 آبگرم قوچارک
 آبگرم میر احمد
 چشمه میر احمد 

شهر دشتستان

ناحیه‌ای كه در زمان قدیم به آن شبانكاره می‌گفتند با شهرستان دشتستان امروزی به مركزیت شهر برازجان یكی است. همانطور كه از كلمه شبانكاره كاملاً آشكار است، شغل اصلی مالكین شبانكاره ابتدا چوپانی و گله‌داری بود كه پس از به قدرت رسیدن، شهر ایجرا مركز خود قرار دادند. این شهر یكی از شهرهای قدیمی فارس بود و نزدیك استهبان امروزی قرار داشت. نارنج و خرما و مخصوصاً انار آن مشهور است.

این شهر پس از سقوط ملوك شبانكاره در نیمه اول قرن هشتم هجری قمری توسط «آل مظفر» خراب و ویران گردید. ملوك شبانكاره از كازرون تا داراب را تحت نفوذ خود آورده بودند و در نواحی جنوبی فارس حكومت می‌كردند. برازجان یكی از پایگاه‌های مهم به شمار می‌رفت و قلعه‌ای مستحكم داشت كه بقایای آن هنوز وجود دارد.

مراكزتاریخی و دیدنی

 کاخ هخامنشی
 کاخ کورش
 آب انبار درخت
 منطقه باستانی توز  
 تل مرو 
 تل طلسمی
 تل حندق
 تل پهن
 دژ برازجان

شهر دشتی

یكی از شهرستان‌های استان بوشهر، شهرستان دشتی است. این شهرستان دارای مرمانی فرهنگ دوست و با ذوق است . مركزیت این شهرستان خورموج است كه بخش كاكی در جنوب شرقی آن قرار دارد. كاكی مركز بلوك دشتی است كه در زمان قدیم به آن ماندستان می‌گفتند. ماندستان از نام رودخانه مند یا ماند گرفته شده است.

این رودخانه در مناطقی كه به خلیج فارس می‌ریزد به علت هموار و كم‌شیب بودن زمین، سرعت چندانی ندارد، لذا به نظر می‌رسد آب رودخانه از حركت باز ایستاد (مانده) است. به همین جهت به این رودخانه مند یا ماند نام داده‌اند و كناره‌های آن را كه نزدیك خلیج فارس است ماندستان گفته‌اند. وجه تسمیه دیگر ماندستان آن است كه این رودخانه و زمین‌های اطراف آن از نظر كشاورزی فایده چندانی ندارد و گویا رودخانه در آن حدود مانده است.

مراكزتاریخی و دیدنی

 برج قلعه خورموج

 معبد کلات

شهر ستان دیر

شهرستان دیر در پنجاه كیلومتری شمال غرب بندر طاهری از شهرستان كنگان واقع شده است.  واز نقاط استاتژیک استان بوشهر محسوب می‌شود. مرکز این شهرستان شهر دیر است که بزرگترین بندر صیادی ایرن محسوووب می   گردد . از نظر فرهنگی و قومی نزدیکی بسیاری به شهرستان دشتی داشته و گویش یکسان دارند چنانچه  به مثابه برادران دو قلو محسوب می گردند . بردخون و آبدان از بخشهای مهم توابع این شهرستان می باشند.در این شهرستان قلعه قدیمی نیمه ویرانی به نام قلعه جلال‌خان حاكم وجود دارد كه قدمت آن بیش از دویست سال نیست. در چند فرسخی شمال غرب دیر نزدیك محلی معروف به بردخون بقعه ساده‌ای به نام امامزاده‌شاه محمد وجود دارد كه از نظر قدمت و ارزش هنر معماری چندان اهمیتی ندارد

جاذبه های طبیعی

 رودخانه مند
 رودخانه شور
 منطقه حفاظت شده مند
 جزیره نخیلو
 جزیره گرم

بندر دیلم (مهروبان)

بندرقدیمی مهروبان در بیست‌وچهار كیلومتری شمال بندر دیلم قرار داشت. آثارخرابه‌های این بندر هم اكنون در محلی به نام تل امام‌زاده مشهود است بندردیلم یا دیله تا پیش از خرابی بندر مهروبان كه در انتهای راه باستانی معروف اصفهان- مهروبان قرار داشت، از بنادر بازرگانی مهم ایران بود. دلیل نامگذاری دیلم به درستی مشخص نیست، این نام شاید از اسم دیلمون كه نام قدیمی جزیره بحرین است گرفته شده باشد. دیلم در زمان شورش قرامطه وآل‌بوسعید نیز از مراكز نشر افكار قرامطه بود و گویا محل تولد حمدان قرامط نیز بوده است.

جاذبه‌های طبیعی

 بندر سی نیز
 بندر مهروبان

شهرستان کنگان

شهرستان كنگان در منتهی الیه جنوب شرق استان در نوار ساحلی خلیج فارس قرار دارد واز نقاط دیدنی استان بوشهر محسوب می‌شود. بندر طاهری از توابع این شهرستان در قرن چهارم هجری از اهمیت بازرگانی زیادی برخوردار بود. خرابه‌های بندرسیراف در غرب این ناحیه در زمان استخری و مقدسی بزرگ‌ترین بندر ایران درخلیج فارس بود و تمام كالاهایی كه از طریق دریا به ایران وارد می‌شد در آن بندر توزیع می‌شد و بعد از شیراز بزرگ‌ترین شهر اردشیر خوره بود.

مجموعه قراین تاریخی موجود نشانگر آن است كه شهرستان كنگان نسبت به سایرشهرستان‌های استان از اهمیت سوق‌الجیشی و بازرگانی و تاریخی جالب توجهی برخوردار است. علاوه برآثار به جا مانده از پیشینه تاریخی این شهرستان كه عموماً تخریب شده‌اند، چشمه آب گرم میانلو در شمال كنگان از دیدنی‌هایمنطقه است.

شهرستان گناوه

بندرگناوه در ساحل خلیج فارس بین بند بوشهر و دیلم واقع شده است. شهر گناوه كنونی در جنوب گناوه قدیم بنا شده است. از گناوه قدیم نقاطی باقی مانده است كه امروزه به نام‌های تیرسول (شن فشرده)، تل گنبد، تل گوری، تل منارهو بالاخره تل امامزاده خوانده می‌شود. در ویرانه‌های اطراف گناوه، گوپال (گل پخته استوانه‌ای شكل به صورت سفال زرد یا سرخ رنگ كه آن را به عنوان گلوله یا منجنیق بر سر دشمن می‌ریختند) فراوان به چشم می‌خورد.

درحال حاضر از گناوه قدیم جز آثار سنگ‌ها و پی‌های مدفون در زیر خاك و بعضی بازمانده‌ تاق‌نماهای سنگی ضربی آثاری مشهود نیست. گاه و بی گاه در درون گودال‌ها و حفره‌ها و در زیر پی‌های عمارت ویرانه، سكه‌ها و دست‌افزارها ومصنوعات سنگی و سفالی یافت می‌شود. نام این بندر در كتاب‌های قدیمی به صورت گنابا، گنفه، گناوه، جنایه و جنابا هم آمده است.

 

 

کشف الاسرار فی الاحوال زار مندو رضی الله عنه

باب دویم

اندر تقبیح شرارت وعواقب آن

 زار مندو رضی الله عنه در ایام کودکی و نوجوانی مدام به بطالت و وُلُوی(1) حیات  سپری کردی و روزان وشبان نخسپیدی و کُم(2) بر گِل ننهادی و مدام در کوی و برزن وُلو بودی وچون اجل معلق  بر هر گذری فرود آمدی و چونان سگ پا سوُوته(3) در کیچه ها زُر خوردی(4) و چون اسپایدر من بر گزان و کُناران بر شدی و بُجیکان وبلبلان و دیگر بُنده گان(5) را در دل گز،از او امان نبودی و مدام سلتشان(6) را ویران کردی وبالشان را به سنگ جفا بشکستی و مدام پا پتی بودی ، آنچنان که از مادر اینگونه زاده شده بودی  و هر کس را دیدی از خرد و کلان واز ذکور واُناث سُکی دادی(7) و هیچ جنبنده ای از مردمان گرفته تا مُرخ و سگ وگُلی واسب و خر ودیگر جانداران،از دست او آسایش نداشتندی و هیچ پند و اندرز در او کارگر نبودی وکسی را زهره این نبودی که او را از این شرارت و بطالت بازداشتی  و یا زار مطفر رضی الله عنه(8) را به احوال او آگاهی دادی، که زار مطفر رضی الله عنه تَهل(9) مردی بودی تمام . وچون بر موضوع وقوف یافتی باران چپلک(10) بر زار مندو فرود آوردی و او را سخت گوشمال دادی ،گوشمال دادنی صعب مر عبرت تمام بُچباران .و اگر فردی جان به لب شدی و به ستوه آمدی و دل به دریا زدی و از بهر تادیب زار مندو و استخلاص از شرارت وی اقدامی کردی ، مِن بعد ازچنگ زار مندو رضی الله عنه نرستی و هیچ خلاصی نیافتی واز شرارت اونیاسودی ، که زار مندو رضی الله عنه بُچی(11) بودی  تمام کینه ای، چنان که به مندو کینه اُشتری نیز اشتهار داشتی و چون کینه فردی به دل گرفتی، نخسپیدی  تا در اولین فرصت زهر خود ریختی و همگان دانستندی و مراعات کرندی از خوف  .و رسم او چنان بودی که در اِشکندیل(12) کُلمپی گران(13) نهادی و در گذرگاه، شی دل گز اندر ایستادی مخفیانه، و خود را چونان کلبوکی(14) بر دیوار چسپاندی ونیکو اصول استتار رعایت کردی که هیچ کس پی به حضور او نبردی و وقت داشتی و آن زمان که آن مادر مرده را دیدی اشکندیل به دور سر چرخ دادی و کُلمپ را به مازه (15) ویا کُدوک(16) آن بینوا حوالت دادی واُرکه اش(17) را به فلک رساندی و او را خویناشلو رها کردی وفی الفور خود از کمینگاه به در شدی وفلنگ را بستی  واز آن حوالی متواری شدی .و زار مطفر رضی الله عنه از غصه آن ناخلف روز به روز  رنجورتر  و زرد روی تر گشتی  و هر کار کردی به صلاح او، ره به جایی نبردی، لیک از رحمت و فضل خداوندی در اهل کردن آن نااهل چموش مایوس نبودی و به صلاح او مدام استغاثه کردی .

....و لیک روزی  اتفاق افتادی آنچه نبایستی و شدی آنچه نباید بشدی .و در بامداد یوم آدینه هژدهم ذی الحجه غلومسین خان(18) با خدم و حشم فراوان جهت اخذ مالیات به ولات اندر شدندی ، ناگهانی و غیر مترقبه. و قضا را، آن سنه زارمطفر به سبب قحطی عظیم که به عام الرماد ثانی(19) معرف بودی سخت تنگ دست بودی وبه مُخیله پروراندی تا به لطایف الحیل از غلومسین خان فرصتی استدی جهت پرداخت مالیات در سنه بعد. وآن روز شوم ، زار مندو و دیگر بُچباران به صید چُغول(20) به مَل اندر بودندی و چون سیولی(21) بر دروازه ولات دیدندی و از خبر ورود غلومسین خان وقوف یافتندی به قصد دیدن خان و خدم وحشمش، فی الفور و اندر سه سوت به ولات برگشتندی ونظاره گر شدندی که چگونه غلومسین خان سوار بر دیزه ای(22) ابلق با تبختر راه پیمودی و خلایق در دو سوی سوق استاده بودندی به نظاره .وبُچباران لعنت الله علیهم اجمعین در گوش زار مندو رضی الله عنه دمیدندی که او را زهره  این نبودی تا دیزه را سُکی دهد ..و پنهانی همدیگر را کَپ لُنجکی کردندی و چشمک زدندی ومکررتهییج کردندی تا زار مندو رضی الله عنه را گردن، بار شدی و از خود بیخود گشتی و آنچنان که در مقدمه نبشته آمد زار مندو رضی الله عنه بسیار گردن بار و جو گیر بودی واین خوی بد در طبع وی موکد شده بودی ولاتبدیل لخلق الله . و زار مندو رضی الله عنه فی الحال کینگه ای(23) نازک ازگز جدا کردی و بر کِر لیفه اندر، جای  دادی و وقت پاییدی تا غلومسین خان سوار بر دیزه به نزدیکی او رسیدی پس آرام جستی زدی و اندر جمعیت تنگیدی وخود را به دیزه رساندی وبه آن دار، سُکی عظیم زیر دم دیزه- به پالدم اندر دادی- وفی الحال دیزه زیپلک(24) برداشتی و فرتینگه(25) بازیدی چون دیزگان مُوروکی شده(26) وآرام نگرفتی تا آن زمان که غلومسین خان را با سُکُل(27) بر زمین کوبیدی و گرده مُل (28)کردی ،پس جفتکان زدی و چهار نعل تاختی و راه مَل پیش گرفتی .و خلایق و خدم و حشم به نظاره ایستاده بودندی لیک کسی راتوان نبودی بر کنترل دیزه ؛ که عظیم کاری او را رفته بودی . وزار مندو رضی الله عنه سخت خوفناک شدی و دانستی سخت غلطی کردی وخواستی آرام بُچکی و و از آن آوردگاه خویشتن را بجخانی(29) ، لیک بس دیر شده بودی و قضا کار خود کرده بودی که اعوذ بالله من القضاء سوء . پس در طرفةالعینی(30) در دست چاکران خان گرفتار آمدی و هر چه تقلا کردی و پاجینگلک بازیدی خلاصی نیافتی و چاکران او را شلال کردندی و فرو مالیدندی و لت زدندی(31) و پاگُردان (32)مکرر بر مازه اش تریش تریش(33) کردندی و اُرکه و دی جون، دی جون و بوا، بوایش به فلک بر شدی، لیک سودی نکردی و کسی جهت استخلاص او گام پیش ننهادی و مردمان را دل خنک شدی و نهانی اُفی گفتندی و در دل مسرور شدندی ، بر این استخفاف و گوشمال زار مندو رضی الله عنه .  وچون زار مندو رضی الله عنه نزدیک بودی از آن مفاجاة به هلاک افتی ، مردمان چار چک لنگش(34) را گرفتندی و به خانه رسانندی و پیغام خان ابلاغ کردندی بر تحویل فوری مالیات . و زار مطفر رضی الله عنه ،آن ساعت به هُوش اندر(35) نشسته بودی و قلیان می کشیدی و چون پیغام خان را شنیدی و بر واقعه واقف شدی، کَخ به چیل(36) اندر آوردی و چونان لُوک مست(37) برخاستی و نی قلیان برداشتی و بر زار مندو رضی الله عنه،- که خویناشلو در هُوش افتاه بودی -حمله کردی ونی قلیان را در لارش خورد کردی ، تریشاً تریشا و  لیک دلش خنک نشدی از این استخفاف که بر وی رفته بودی و سخت مکدر بودی و خواستی او را به چَلگه ای گزین(38) ، سخت گوشمال دادی مر عبرت همگان. که دی مندو فرشته نجات شدی و فرزند را به لابه والتماس از چنگ زار مطفر رضی الله عنه خلاصی دادی و شهرو را فرستادی تا روغن زیتون و میمنی(39) و پیه کَهره آوردی ، و ضماد کردی(40) و بر لار زار مندو رضی الله عنه- که چونان خرک لشت شده بودی و تیروک تیروک(41) بر آمده گشته بودی، مالاندی پنج کرت . و او را اُو ری منتیل و اُو ری داس(42) خوراندی و چون زار مندو رضی الله عنه اندکی بهبودی یافتی چونان که توانستی در جای لحظه ای بنشستی وقدرت تکلم باز یافتی ، نصیحت کردی مر آیندگان را و پند دادی که: در شرارت اندازه نگه دارید و با بُچبارن نگردید و گنا گنری نکنید وسِلََت بُنده گان ویران مسازید و آبروی پدر را به باد سیاه ندهید و مرکب حاکم را هرچه باشد نسُکانید و اصولا تا می توانید اندر اطراف دولتیان زُر(43) نخورید- که اکثرا بی ظرفیت بودندی و تحمل نداشتندی و اسباب استمالت به دست اندر زیاد داشتندی و گریز از دستشان صعب کاری بودی وبه ریسکش نیرزیدی-، و مردم آزاری ننمائید و چون به دست کسی پا گُرد یا چَلگه ای دیدید ،بگریزد که دردی  سخت ناسور داشتی و این نصایح  آویزه گوش  سازید که اگر چنین نکنید عاقبتتان آن خواهد بود ، که عاقبت من بود ی و بر شما آن خواهد رفت که بر من رفتی.

1-در تمامی نسخ به همین صورت آمده است به غیر از نسخه کتابخانه ملی  که (( ولگردی )) می باشد.

2- در نسخه ب و ج شکم آمده است.

3- در بعضی نسخ پا سوخته آمده است.البته لازم به یاد آوری است اغلب کارشناسان بر این اعتقادند ،شان زار مندو رضی الله عنه از اوصاف مذکور اجل و مبرا بوده است و احتمالا در سنوات بعد از کتابت کتاب مذکور، این اوصاف از روی دشمنی و کینه توزی  و تخریب چهره مردمی زار مندو رضی الله عنه توسط دشمنان وارد متن کتاب شده است . ( سابقه تاریخی جنگ نرم را ببینید !!)

4- در نسخه چاپ کلکته می زُرید آمده است.

5- بُنده + گان / پرنده گان

6- در نسخه ب و ج لانه و در نسخه دال خانه آمده است، که با توجه به ادبیات دوران معاصر زار مندو رضی الله عنه ، وتاریخ کتابت کتاب مذکور بعید می نماید.

7- می سُکاندی ، نسخه چاپ سنگی-بمبئی –چاب دوم –صفحه 25

8- زار مطفر رضی الله عنه مردی پاک نهاد، که پدر زار مندو بوده است و در تواریخ آمده است که  تهل مردی بود عجیب و تهوری مثال زدنی داشت ؛ لیک هیچگاه زیردستان را نمی آزرد.

9- تهل ، همان تلخ می باشد وگفته اند که واژه تهلو ! که همان افیون باشد و در بین جوانان امروزی استعمال زیادی دارد  ! از این واژه گرفته شده است.لیک این نظریه زیاد صائب به نظر نمی آید.

10- در تمامی نسخ همینگونه ضبط شده است و آن نوعی چَک و کشیده آبدار باشد که چون نواخته شود صدایی مهیب بلند شده و سر مضروب چون پنکه اس. ام . سی به دور خود وبا شعاع 360 درجه شروع به چرخیدن می کند .

11-  کلمه بچ بار ترکیب یافته از همین واژه است .بچ یابج + بار

12- نوعی سلاح سرد که شهریان آنرا فلاخن دستی نیز گویند و زار مندو رضی الله عنه در استفاده از آن بسیار ماهر و سرآمد دوران خود بود.

13- کُلمپ : پاره سنگ- کلوخ   /  گران : سنگین وزن  - کلمپی گران / سنگی درشت و سنگین وزن

14- کلبوک : مار مولک

15/16- مازه و کدوک دو عضو از اعضا انسان می باشند مازه : به پشت و شانه و کدوک به کله اطلاق می شده است. و هدف قرار دادن این دو عضو نمایان می کند ، زار مندو رضی الله عنه از کودکی به علم آناتومی آگاهی داشته و این نشان از هوش سرشار او و ذهن خلاق او می دهد.

17- در نسخه چاپ کلکته( نعره )و در نسخه کتابخانه ملی (فریاد)آمده است.

18- غلومسین خان ؛ از کارگزاران دولتی و حاکم معا صر با زار مندو رضی الله عنه که بعد از آن واقعه تا آخرعمر می لنگید و دیگر بر هیچ مرکبی ننشست تا پایان عمر که بر مرکب چوبین نشست و به سرای دیگر شتافت .

19-عام الرماد ثانی: سال خاکستر دوم ، به سبب قحطی شدید و خشکسالی عجیب ازآن سال به این نام در تواریخ نام برده شده است .

20-  شهریان بلدزچین یا بلدرچین گویند و اندازه آن از گنجشک اندکی بیشتر است و گوشتی لذیذ دارد.

21- اجتماع مردمان از دور را سیول گویند.

22- دیزه مرکبی شاسی بلند ،دارای فرمان هیدرولیک ، رهوار و گران قیمت  مخصوص اعیان و اشراف همسنگ پرادو و الگانس باشد با این مزیت که نیازی به کارت سوخت نداشته وبا سوخت سبز کار می کند و صفر تا صد آن 9 ثانیه است که این خود رکوردی در صنعت خودرو محسوب می گردد.

23- در تمامی نسخ همینگونه ضبط شده است و آن نوعی چوب نازک باشد / ترکه

24/25/26- جملگی از مراحل حرکات خودرو در وضعیتهای مختلف و با دنده های متفاوت می باشد.

27- در نسخه الف ( کِند) به کسر کاف آمده است که از اسافل آدمی و تقریبا همان باسن می باشد .

28- مُل ، همان گردن می باشد و اشاره به آسیب شدید گردن ، نزدیک به قطع نخاع دارد.

29- از مصدر جخیدن به معنی جستن و در اینجا مراد جستن و گریز از مهلکه می باشد.

30- در نسخه الف پلک زدن و در نسخه کتابخانه ملی چشم بر هم نهادن آمده است .

31- لت زدی / سیلی زدی . گونه ای قدیمی از چپلک

32- پا گردان جمع پاگرد است و آن چوبی است خشن و اندکی آبدار که محصولات نخل است و در گوشمالی خاطیان بسیار کاربرد دارد و در افسانه ها آمده است اگر محکم بر گرده کسی نواخته شود در جای ان دیدی غلیظ بلند شود و اُرکه مضروب تا هشت فرسنگ شنیده شود.

33- در بعضی نسخ متاخر واژه تکه تکه آمده است.

34- چار دست وپای

35- در نسخه چاپ تاجیکستان (اندر سرای )آمده است.

36- کَخ به چیل / کف به دهان از شدت غیظ و عصبانیت ،که تمام آل زار مندو در حالت خشم اینگونه می شدند.

37- شتر مست / اُشتر مست

38- در نسخه الف و ج ترکه کُنا و در نسخه دال دار بُدوم (بادام) آمده است.

39- میمنی نوعی داروی  سنتی و کوهی مخصوص کوفتگی استخوانها و مفاصل که شبیه قیر بوده است وبدن ضرب دیده را با آن می مالیده اند.

40- در نسخه الف پُماد درست کردی آمده است .

41- برآمده شدن بدن به صورت خطوط موازی و سیاه بر اثر جای ترکه

42- اُو ری منتیل و اُو ری داس متشکل از کلمه اُو به معنی آب و منتیل و داس از ادوات کشت و زرع واین دارو در طب قدیم جهت معالجه بیماران ترس زده استعمال فراوان داشته است . البته در کتاب طب الحکیم فی کتب القدیم اُو ری  طلا نیز آمده است.

43-   در نسخه الف نزرید و در نسخه دال نچرخیدی آمده است .

 

 

کشف الاسرار فی الاحوال زار مندو رضی الله عنه

کشف الاسرار فی الاحوال زار مندو رضی الله عنه

باب اول : مقدمه

زارمندوابن زار مطفرابن زار گرگو  رضی الله عنه مردی بودی سیه چرده، میانه اندام ،نه بسیار بلند قامت ونه پست قامت،و دستاری بر سر بستی لنگوته نام (1)،چنانکه از زیر دستار اندکی موی- که به وسمه سیه کرده بودی-و به رسم تبختربیرون افکندی،نمایان شدی.و کلاهی بَلی(2) بر سر گذاشتی کج گونه ،چنان که در کجی تنه به تنه برج پیزا(3) ساییدی ، ودر افواه چنان بودی که برج پیزا تقلیدی ناتمام از کله گوشه ی زار مندو رضی الله عنه بودی .و لنگوته ای چهار خانه بر روی کُلکی گل گلی دی السین دوز(4) پوشیدی و بامدادان به هُوش اندر (5) و در آساک صبحگاهی  لمیدی و میر بریم(6) دلاک خاصه را بار دادی و فرمودی تا فی الفور بساط خویش گستراندی .و میر بریم اطاعت امر نمودی و در طرفة العینی تیخ مکینه(7) از ساک دلاکی درآوردی و اندر سه سوت ریش وی را شش تیغه نمودی خفن  ، آنچنان که مورچه بر آن بکس باد کردی و یارای ایستادن از او سلب شدی .و بر سبلت  وی روغن افعی اصل مالاندی و در تعریف و تمجید از طول و عرض و هیمنه وهیبت سبلت وی مبالغات نمودی به کرات، تا زار مندو رضی الله عنه چنان فیر شدی که از خود به در شدی واز اعماق گلو بلیمبه ای(8) صادر کردی نافرم و جگرخراش و شدیدا جو گیر شدی و دست بر پر شال نمودی وبه نُوتی خشک (9)میر بریم را بنواختی  و ناگفته نماندی که زار مندو رضی الله عنه در جوگیری و گردن باری از اوتاد و ابدال بودی و پی . اچ . دی داشتی چنانچه گوی سبقت از همگان ربودی  و نامبر وان گردن باری محسوب شدی و احدی به گرد او نرسیدی. لیک خلق الله نیز بر این سر واقف بودندی وبا لطایف الحیل وی را تیغاندی هلو  .و زار مندو رضی الله عنه را عصایی بودی ازجنس آبنوس(10) که میشت رجب از باب تقرب و تحبیب از کویت به دیناری چند ابتیاع کردی وپیشکش نمودی و خلایق دانستی که میشت رجب عشق خیرو- صبیه زار مندو- را در مخیله پروراندی لیک زهره نداشتی که زار مندو رضی الله عنه را بر این آتش هجران آگاه سازد  وبیم داشتی این سخن او را صعب و گران آمدی وبر غیرتش برخوردی ، چنانچه از غیظ  کخ بر چیل مبارک آوردی و او را با همان عصای آبنوس دو شقه نمودی و پیش لاسو  و تیله هایش افکندی تا درس عبرتی شدی همگان را که پای اندازه گلیم خود دراز کنندی . و زار مندو رضی الله عنه را گدولی(11) بودی مشکی متالیک فام ،بس رهوار و گریز پای که مرکب خاصه او بودی و میر بریم این گدول را کپ کردی و به ترمز ای .بی . اس و ایر بگ و فرمان هیدرولیک وسیستم صوتی خفن وپالدم دیجیتال وگل اُوسار الوان مجهز ساختی ،آنچنان که در بین گدولان نامبر وان شدی وچشم ناظرین از آن هیبت وسطوت از حدقه جستی و زار مندو رضی الله عنه را از این امر وقت خوش شدی وبه غایت فیر گشتی ، فیر گشتنی ، پس گدول را سکاندی(12) و وبه بانگ رسا کلمه ی نُچ نُچ که پدال گاز ستوران است بر زبان راندی و گدول را به چهار نعل پیش راندی وگدول به زیپلَک رفتی تا از انظار غایب شدی.

 و زار مندو رضی الله عنه را گُلی کُشی(13) بودی ساچمه ای که آن را از جان عزیزتر داشتی ودر صندوقی نیکو نمد مال کردی واز دست اغیار وچشم نااهلان مستور کردی و این گلی کش خود قوت قلبی بودی زار مندو رضی الله عنه را ، و چون گُلی کُش به دست داشتی و به آن مستظهر بودی تهوری او را پدید آمدی وبیتی حماسی زمزمه کردی بدین مضمون :

(  بچ دشتی اگه دسش تفنگن   همیشه حاضر میدون جنگن  )(14)

و زار مندو رضی الله عنه را چند کرور اولاد بودی از ذکور و اناث .و مدام بر شمارشان افزودی وبه تنظیم جمعیت و کنترل نفوس اعتقادی نداشتی و آن را یاوه دانستی و تُربک شمردی(15) ودی السین نیز در این امرمشوق او بودی و از شوی خود متابعت کردی شدید. لیک خناسان مکار و کم بینان خداروحسودان مردم آزار، آمار زار مندو ودی السین را به سازمان بهداشت جهانی  راپورت کردندی و به جرم اختلال در برنامه جهانی تنظیم جمعیت تحت تعقیب اینتر پل قرار گرفتی، و زارمندو رضی الله عنه از این نا اهلان بس جفا کشیدی ومدام از جور زمانه غدار و مردم ناسازگار دررنج و تعب بودی و گفتی یاللعجب : آدمی اختیار....(16) ..و این کتاب به نام: (( کشف الاسرار فی الاحوال زار مندو رضی الله عنه)) دراوصاف و احوالات زار مندو رضی الله عنه نبشته آمدی مر آیندگان را، که از دقایق احوال وحقایق کردار آن مرد بزرگ آگاهی یابند، که زار مندو رضی الله عنه بزرگمردی بودی سترگ و اختری فروزان در این ملک.

 

1-در نسخه الف وج چفیه آمده است.

2-در نسخه ب ودال چاپ بمبئی پیشی ثبت شده است .

3- در بعضی نسخ منار جنبان آمده است.

4-کلکی گل گلی به معنی شرت دست دوز رنگارنگ می باشد.

5- در نسخه الف وج سرای ثبت شده است.

6- در برخی نسخ کهن تر میر عباس و میر حسن نیز آمده است .

7- تیخ / تیغ

8- بلیمبه/ نعره /اُرکه

9-نوت / اسکناس / وجه رایج غیر مسکوک

10- در بعضی نسخ : دار گز ودار کُنا نیز آمده است.

11-  در نسخه ب ودال چاپ سنگی  دیزه و در نسخه چاپ کراچی حولی خر آمده است.

12- می سکاندی (نسخه الف) /سُک دادی( نسخه جیم)

13- در نسخه الف وج  تفنگ سوزنی ثبت شده است؛که بعید به نظر می رسد.

14- این بیت در اغلب نسخ به همین صورت و بدون ذکر شاعر آمده است.

15- در بعضی نسخ تُروک نیز آمده است که نام گیاهی بی مقدار می باشد.

16-این قسمت، در غالب نسخ حذف شده است و علت آن نیز به نظر می آیداستعمال الفاظ قبیحه باشد.

 

قصه ی دشتی

تو لابد قصه ی دشتیت شنیدن

که هرجاش خاطرات یه عزیزن

بخون چیپو دو بیت شعر فایز

دلم تنگ رفیقای قدیمن

 

یاد ایام

هنی  یادم  نرفتن  بازیارا

که از صب زر بدن تا شو تو صحرا

هنیزا آرزومن، مشتک چرب

تو وقت خرمن و جوری و برا

 

 

 

عشق دشتی

مو از وقتی که ای دل پا گرفتن

تو سینم عشق دشتی جا گرفتن

غرورم عزت خالو حسینن

زکارش اسممو بالا گرفتن