X
تبلیغات
عمومی - دشتی.کاکی . مشاهیر

 

کاکی (ماندستان)

کاکی شهريست که درشهرستان دشتی واقع شده است و يکی از قديمترين مناطق دشتی به حساب می ايد واز قیم الایام کاکی را ماندستان نام نهادند که ماندستان از نام رودخانه مند يا ماند گرفته شده است. اين رودخانه در مناطقي كه به خليج فارس مي‌ريزد به علت هموار و كم‌شيب بودن زمين، سرعت چنداني ندارد، لذا به نظر مي‌رسد آب رودخانه از حركت باز ايستاد (مانده) است. به همين جهت به اين رودخانه مند يا ماند نام داده‌اند وكناره‌هاي آن را كه نزديك خليج فارس است ماندستان گفته‌اند. وجه تسميه ديگر ماندستان آن است كه اين رودخانه و زمين‌هاي اطراف آن از نظر كشاورزي فايده چنداني ندارد و گويا رودخانه در آن حدود مانده است.

شهرستان دشتی

 

این شهرستان در دوره ایلا می ها،هخامنشیان،سلوکیان،اشکانیان وساسانیان اباد بوده است. این منطقه در عهد ساسانیان

تلاش بارزتری در درجهت موجودیت خویش در صحنه تاریخ و تمدن ایران زمین دارد.

"ماندستان (کاکی)" در نوشتهای مورخین و...... :

فارسنامه ناصري چنين آورده است : اسم خاص است . بياباني است سي فرسنگ در سي فرسنگ و در آن ديهها و نواحي است مانند ايراهستان بر ساحل دريا افتاده است و ريعي دارد چنانكه از يك من تخم هزار من دخل باشد وجز آب باران هيچ آب ديگرنبود و مصنعها كرده اند كه مردم آب از آن خورند و هرگاه باران در اول زمستان بارد در آذرماه و دي ماه آن سال دخل عظيم باشد و نعمت بسيار پس اگر در اين دو ماه باران نيايد و ديگر ماهها پس از آن بسيار آيد هيچ فايده ندارد و دخل بزيان شود .

 

 ناحيه ماندستان درحقيقت شالوده وبنيان بلوك دشتي  است وماندستان براي آن گويندكه رودخانه ازميان اين ناحيه بگذردوهيچ فايده نبخشد.ازجانب مشرق ناحيت سناوشنبه وازشمال به دشتستان وازمغرب وجنوب به دريا ي فارس محدوداست.هوايي گرم وترداردومحصولش هم ديمي است. قصبه اين ناحيه ، بلكه حاكم نشين نواحي دشتي "كاكي است" .

 ماندستان يكي ازناحيه هاي بلوك دشتي بوده است كه درفارسنامه ناصري  در ادامه چنين آمده است بلوك دشتي راچندين ناحيه است كه كلانتروضابط هريك درتحت طاعت ديگري نيستندوهم دراطاعت حاكم كل دشتي باشند.درذيل همين نوشته ذكرناحيه ماند ستان دشتي درزمان استيلاي افغان برممالك ايران كرده است (1101 ه.ش..) درازي اين ناحيه از قريه دومنالو و شنبه شيب برم ده فرسخ پهناي آن ازكاكي تاهداكوپنج فرسخ محدود است ازجانب مشرق به ناحيه سناوشنبه واز شمال به نواحي دشتستان وازمغرب وجنوب به درياي فارس .

 

انواع شكارهادراين يافت شود هوايي گرم وترداردمحصولش هم ديمي است چون درزمستان آب رودخانه ماند طغيان كند ودربهار فرو نشيند اهالي اين ناحيه دركناره آن تخم هندوانه وخربزه وخياركاشته در اواخر بهارواوايل تابستان هرروزه صدخروارازمحصولش باركرده به دهات برده وصرف كنند وقیمتی  براي آن نباشد هركس هرچه رابردمؤاخذتي ندارد.

اين ناحيه مشتمل است برچهل ده آباد :آب سبز – بادوله – بالنگستان ] روستای فعلی گلستان در دهستان کبگان از توابع بخش کاکی [-  بامنير- برده خان كهنه( بردخان كهنه )منظوراست برده خان نو(بردخان نو)- برم صاد-جاشك – چاه حسين جمال – چغاپور (دراصل شغادپورپوده يعني پسرشغاد) چم كور-دومنالو-ريزك ]شمال بریکان [  –زيارت – شهري – شهنيا- شيب برم – شيخيان -  طوي دراز-فقيه حسنان – فقيه همدان (فقيه احمدان گفته مي شود )

كاكي (همان قصبه  ماندستان است ) كبگان –كردوان – کري –گزدراز-گزك –كلا ت- آبكش –كلبيا-كناري-گنخك-گرمه-لاور-مخدان-  هدكو .

همچنين آقاي احمد اقتداري آورده است كه ناحيه دشتي داراي پنج بلوك است . كه از ماندستان نام برده است .

در فرهنگ جغرافيايي ايران ج 7 از كاكي اين چنين ياد شده است :

كاكي كه نام يكي از دهستانهاي نه گانه بخش خورموج شهرستان بوشهر كه حدود و مشخصات آن بقرار زير است از شمال و باختر رودخانه مند كه اين دهستان را از دهستان چغابور جدا ميسازد . از خاور دور دهستان شنبه و ارتفاعات درويشي و دير . از جنوب دهستان بردخون اين دهستان در مركز بخش واقع است و زمينش جلگه اي و هوايش گرم و مالاريايي است . آب آشاميدني آن از چاه تامين مي شود و زراعت آن بطور كلي ديمي است محصولاتش غلات  خرما و تنباكو است . شغل اهالي آن زراعت و باغباني است .

و از 21 آبادي بزرگ و كوچك تشكيل شده است و 4200 تن سكنه دارد .

مركز دهستان قريه كاكي و قراء مهم آن عبارتند از : مسيله فخري – بنها – گنخك شمالي و جنوبي-  مخدان – هلالي – بادوله – راه فرعي بوشهر به اهرم و خورموج و كنگان از وسط دهستان كشيده شده است .

 

در فرهنگ وزين دهخدا نيز راجع به كاكي چنين آمده است :

كاكي مركز دهستان كاكي بخش خورموج شهرستان بوشهر كه در 36 هزار گزي جنوب خاور خورموج كناره راه فرعي خورموج به كنگان واقع است .

جلگه اي و گرمسير و مالاريايي است 87 تن سكنه دارد آب آن از چاه تامين مي شود محصولاتش غلات – خرما – تنباكو – شغل اهالي زراعت است .همان قصبه ماندستان است .

 

ونيزجعفرحميدي هم درتوضيحات جاپ دوم نهضت ابوسعيد گناوه اي صفحه 145به كاكي وبردخون اشاره اي كرده است كه مي آوريم :

كاكي يكي ازدهستانهاي نه گانه خورموج ومحدوداست ازشمال وغرب به رودخانه مند كه اين دهستان راازچغاپور جدامي سازد. ازشرق دهستان شنبه بروزن سنبه وارتفاعات درويشي وريز – از جنوب به دهستان بردخون ، مركز آن كاكي است .داراي هواي گرم وزمين جلگه اي است داراي 21آبادي بزرگ وكوچك مهمترين آنها عبارتند: مسيله فخري- شهنيا- گنخك شمالي – گنخك جنوبي – مخدان –هلالي – بادوله وغيره راه فرعي بوشهر به اهرم وخورموج (كنگان ازكناردهستان كاكي مي گذرد.36كيلومتردرجنوب شرقي خورموج قرارگرفته براي احداث شهرك كاكي چندين روستاي كوچك دراين نقطه اقداماتي شده بود.

كاكي شامل 2دهستان : چغاپور و  كاكي است .

دهستان چغاپور شامل روستاهای : آب سبزيااوسوز -  باغ علي باقرياعلي باكر]در جنوب روستای طویل دراز می باشد [ – بريد -  چم كور - حسين زايري ياحسين زيري دمنالو – دهداري -  طويل دراز ياطي دراز - فقيه احمدان  ( فكي احميو)  - فقيه صالحي یا  فكي صالحي -  گزدراز -  مل خرگ - گزدراز ميرك  ]شمالی ترین محله روستای گزدراز  می باشد [ -  لوكي -  مرحواي يامروي -  مقاتل يامكاتل  - ناصري

 دهستان كاكي شامل روستاهای :  بادوله يابايولي - باغ خره  - باغ شالي ياشلي -  باغ شور -  بابمنيريابامنير – بنياديابنيا - بيكسان يابيكسو  - تلخوياتحلو - خاني  - ريگدان  - زارقنبري يامسيله زاركنبر- سالي -  سركمر]بین گزک و روستای مسیله کشوری می باشد [ – شعري -  كاكي  - کرکی -  گنخك كورا  - گزك -  گنخك رئيسي -  گنخك شيخي  - مسيله بهمني  - مسيله عبدي -  مسيله فخري -  مسيله كشوري -  مسيله گل نو به  ياكلو  - مسيله كوبه يا كوسه  -  مله گرده ]در جنوب و سمت غرب میله کلو و بهمنی واقع می باشد [ - منگزار -  نوشاد (باغ عالک ) .

 

 بخش کاکی  در تقسیمات کشوری امروز یکی از دو بخش شهرستان دشتی استان بوشهر است و  از جنوب به بخش بردخون ازتوابع  شهرستان دیر و از شمال به بخش مرکزی شهرستان دشتی و بخش دلوار از توابع تنگستان واز شرق و غرب به محدوده شهرستان دشتی منتهی  می شود .

 

آثار دیدنی و ..... بخش کاکی

دهستان چغاپور و کبگان :

1-          آب انبار قدیمی منصوری  ( برکه منصوری ) یا مناسره و به علت توجه مرحوم حاج سید حسین حسینی به این آب انبار که هر ساله تعمیر می کرده است بنام آب انبار حاج سید حسین نیز می شناسند . در شرق روستای تلخو واقع شده است .

2-                   آرامگاه امامزاده سراج الدین : در روستای بادوله ودر قسمت شمال غربی واقع شده است .

3-                   بی بی سکینه :

4-                   کنار های مقدس : شمال غرب جاده / کنار بی بی سکینه

5-                   قلعه رئیس علی رزمی : در قسمت غربی بادوله ودر بافت مخروبه روستا قرار داشته است .

6-          تل بادوله : این تپه ویران که روزی مرکز حکمرانی روستای بادوله بوده است در قسمت جنوب غربی روستا و در بافت مخروبه قدیمی روستا واقع شده است که بخش قابل توجهی از این تل در سالهای اخیر توسط کشاورزان بارگیری ود ر مزارع کشت پخشده است .

7-                   آرامگاه سید حسین : در شرق روستای بنیاد واقع شده است

8-                   آرامگاه حبیب الله : در شمال روستای گنخک کورا واقع شده است .

9-                   امام زاده جمولی ها در شرق گنخک جنوبی واقع شده است .

10-               امام زاده حسن و جعفر :

از اولاد امام موسی بن جعفر (ع) در روستای شیخیان باغ پیر مدفون هستند .

11-               شاهزاده محمد :

در قسمت غربی روستای شیخیان سلنجی  ودر دهانه کوه واقع شده است .

12-               امام زاده عبدالله بن عدنان بن موسی بن جعفر  :

در  تل چاه حسین جمال ودر قسمت شرقی جاده چاه حسین جمال  به کردوان علیا واقع شده است .

13-               امام زاده دو قلوها :

در روستای اسماعیل محمودی واقع شده است .

14-               امام زاده بن العابدین :

در زیارت ساحلی واقع است .

15-               قلعه دختر :

درشرق  روستای لاور ساحلی ودر کوه قرار دارد .

16-               کوشک دشت :

در جنوب روستای چاه حسین جمال قرار دارد

17-               کلات سیاه در غرب چاه حسین جمال

 

 

وجه تسمیه روستای بادوله  : بعضی معتقدند شخصی بنام امیر پنج نام گذاری کرده است  / گادولاب / بردله یا باردولی / بوده است ( موارد تحقیق نشده و مستند نیست )

 


اماکن زیارتی / تفریحی / سیاحتی و دیدنی بخش کاکی

اماکن زیارتی / تفریحی / سیاحتی و  دیدنی بخش کاکی :

 

شهر کاکی :

1-      قلعه بهمن دان :

در شمال شهر و در نزدیکی امامزاده شاه اسماعیل واقع شده بوده و شامل چند چاه آبی و منازل مسکونی بوده است .

2-      احمد شاه خان یا امشاه خان :

در جنوب شرقی  شهر و در حد فاصل روستای بنیاد قرار داشته است .

3-      قلعه خان کاکی ( قلعه حسین خان گپ ( بزرگ ) جنوب مسجد جامع شهر و حسین خان برادر محمد خان بنا کرده بود .

4-      شاهزاده اسماعیل : مقبره از سیدی بزرگوار بنام شاه  اسماعیل که از نوادگان امام سجاد ( ع) می دانند .

5-      مقبره آغا علی ( آقا علی  آقا محمد امین ) :

از سادات کاکی و مقبره اش در قبرستان فعلی شهر است

6-      مقبره آقا رضا نیز در کناربرادرش  آغا علی قرار دارد .

7-      مقبره حاج سید محمد حسینی فرزند آقا حسن آغا علی آقا محمد امین در محوطه حسینه اعظم واقع شده است .

8-      آرامگاه حاج سید حسین :

در شرق شهر واقع شده است .

9-      آرامگاه حاج سید محمد امین : 

در شرق شهر  کاکی واقع شده است

     10- محلی بنام مسجد  به فاصله 2 کیلومتری    در کوه کاکی    تخته سنگ بزرگی است    که معمولا سادات کاکی از جمله حاج سید حسین جهت عبادت و برگزاری نماز  باران به آنجا مراجعه می کرده است .

11-  مسجد جامع شهر کاکی واقع در بافت قدیمی شهر ( جنوب )

12- آثار و خط ساخت بند دختر واقع در شرق کاکی

 

* * *                              * * *                                     * * *

 

 

منابع استفاده شده :

1- نزو ههٌ القلوب   2-   فارس نامه ابن بلجي3-  کارنامه ادشير بابکان 4- سرزمين هاي خلافت شرقي لسترنج  5- فارسنامه ناصري

 

 


نظام اداری دشتی و کاکی در دوره قجرها و قبل از آن

دشتي :

منطقه بزرگ و مهمي است در كناره ايران خليج ( همیشه  فارس)   و ازنزديك روستاي  عر بي  27  ميلي جنوب شرق بوشهر و در ساحل  از منطقه نزديكي دماغه اي  به فاصله ي  40  ميلي  بوشهر  شروع  مي شود و انتهاي آن  نزديك مصب خور بردستان به فاصله  150ميل جنوب شرق شهر بوشهر است   .

حدود :

دشتي از مغرب به دريا از مشرق  تقريبا مقابل دريا و نزديك به آن به رشته كوههاي اصلي محدود است.

 روستاهاي  تابع برخي نقاط درطول دره هاي
 بين كوهسار  به  طرف  داخل وخارج  از  منطقه ساحلي  امتداد  يافته  واز  جانب  شمال منطقه  تنگستان  مواجه  با دشتي  مي باشد اولين روستاي  داخلي آن ... عربي  چنانكه  گفتيم  و آخرين روستاي  ساحلي  كلات است ودر سمت جنوب منطقه ي  شيبكوه كه كنگان  در آن است    روبه روي دشتي قرار دارد.

 

مشخصات  طبيعي    :

دره ها  و بريدگي هاي  دشتها كم و سطحي است ونموداراصلي  منطقه  ميدان دريايي بزرگي  مي باشد  كه  روبه روي جنوب شرقي  منطقه  و تقريبا نمودار پشت منطقه  به  حساب  مي آيد.

 

نظام اداری دشتی در دوره های قاجاریه و قبل ازآنها  :

نظام اداري معمول :،‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ نظامهاي موجود از تربيت پيچيده و مقررات گره خورده ا ي تركيب يافته است و هيچ اسم و عنواني براي نقاط يا ماموراني كه در آنجا ها كار مي كنند وجود ندارد وتصميماتي كه گرفته مي شود به صرف پيشامد و نامشخص ونامعين و بدون حساب وكتاب به مرحله عمل در مي آيد.

 

 خلاصه نظام اداري مناطق كناره ايراني دشتي چنين است  .

 

 نام منطقه  : دشتي   مركز منطقه : خورموج   حاكم محلي: خان به طريق وراثت     شمار ساكنان:  20000نفر       ماليات پرداختي به  حكومت به تومان : 16000تومان.

 سرزمين كناره ايراني چنانكه معلوم است وگفته شد واز بالا بين حاكم عام ايراني وحاكم بنادر خليج تقسيم شده و هر  دو از حكومت مركزي در تهران تبيت دارند .

 

نظام اداري پهلو به پهلو در هرمنطقه وجود دارد و به چند  سیستم  منطقه اداره    می شود : 

1   - ماموران در هر جايي كه از حكومت نگهداري به عمل مي آيد تمام قدرت را در اختيار دارند  مانند شبه جزيره بوشهر وشهر بوشهرمنطقه لنگه و  شهرلنگه وبندر عباس

2   -  روسايي كه ماليات به آنها پرداخت مي شود يا وارثانشان كه محلي هستند اين نظام را در دست  دارند  اين نوع فعلا درقسمتي  ازايران مورد عمل قرار مي گيرد .

3   - غير محلي است زيرا شخصي ثروتمند صاحب  نفوذي  منطقه  را  در دست  مي گيرد  زمين را كشت مي كند وماليات آنرا  به حكو مت ايران مي پردازد و اين نظام  در جزايري كه در ساحل ايراني هستند اجرامي شود چون قشم  وهنگام و لارك وهرمز  همچنين ميناب  و قسمتي  از منطقه بستك  زيرا در آنها  املاكي است كه زير نظر معيين التجار هست .

4 -   آخرين نوع تيول نام دارد و آن ملكي است كه شاه واگذار مي كند نظام تيولي در ساحل ايراني در منطقه رود حله و زيرا و مزارعي برقراراست .





 

 


شهرستان دشتی در سال ۱۸ یا ۱۹ هجری قمری در زمان خلافت عمر توسط مسلمانان فتح شده ودر طول دوران اموی توسط ماموران و فرستادگان خلیفه اداره می شد، در دوره عباسیان جز قلمرو انان بوده و بعدها توسط یعقوب لیث صفار نیز فتح شده است.و در دوره ال بویه نیز جز قلمرو عظدالدوله بوده است.این منطقه در دوره کریم خان زند واز طرف وی بنام میرزامحمدبیگ خورموجی به ظابطی شهر تعیین گردید.در زمان قاجار نیز فرزندان محمد بیگ خورموجی به همراه بازماندگان فارس بن شهبان حاکم این شهرستان بوده اند.از مهمترین حاکمان جدید می توان از محمد خان دشتی نام برد که در زمینه سیاست و فرهنگ شهرت داشته و در جنگ علیه استعمار گر انگلیس نیز نقش داشته است

جاذبه های تاریخی:قلعه خورموج،کلات خورموج،قلعه دختر،باغ شیرینه،بارگاه نوه نوح نبی،سد باستانی باغان،قنات باغان که قدیمیترین قنات کشور است

مشاهیر شهرستان دشتی:

رئیس محمد درازی،حسین نامجو،خالو حسین دشتی،میرزا محمد جعفر خان

حقایق نگار خورموجی (کسی که مرگ امیر کبیر را فاش کرد)،فایز دشتی،محمد خان دشتی،علی اسماعیل فخرایی(علی سمیل)،علی دشتی ،آیت الله العظمی حاج میرزا احمد گنخکی دشتی،حاج سید محمد امین ،سید علی نقی میان خره ایی



خورموج

 

خورموج یکی از شهرهای استان بوشهر و مرکز شهرستان دشتی است.

طول جغرافیایی خورموج ۵۱ درجه ۲۹ دقیقه شمال و عرض جغرافیای آن ۲۸درجه ۳۹ دقیقه شرقی است و ارتفاع آن از سطح دریا 60 متر است. جمعیت آن قریب به ۵۰۰۰۰ نفر است که بیش از ۹۵ درصد آنان به زبان فارسی بومی صحبت میکنند. وسعت آن ۷۹۷ هکتار می باشد
قدمت این شهر به قبل از اسلام بر می‌گردد و وجود آثار و ابنیه تاریخی در این شهر حکایت از قدمت باستانی آن دارد. آثاری همچون بارگاه میرارم بن سام بن نوح، نوه نوح، باقیمانده‌های شهر باستانی خورموج و قلعه محمد خان دشتی
در مورد وجه تسمیه آن گفته می‌شود که «خورموج» از دو بخش خور و موج تشکیل شده است که خور مخفف خورشید و موج یا موچ یامچ یعنی نخل. یعنی خورموج به معنی شهر نخل و خورشید است
بزرگان زیادی در این منطقه رشد یافته و به درجات عالی علمی فرهنگی هنری دست یافته اند. افرادی چون میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی (کسی که مرگ امیر کبیر را فاش کرد)، علی دشتی، فایز دشتی و محمد خان دشتی

 

قلعه لاور و اثار بند های ابیاری در کاکی

 قلعه لاور بناهای دوره ناصری است که توسط احمد خان پسر محمد خان دشتی ساخته شده است.

بعد از فوت محمد خان دشتی و ضعيف شدن احمد خان که لاور به تصرف و تملک غلام رزمی در آمد قلعه انجا را نيز تصاحب نموده و نشيمن گاه خود قرار داد.گويا برج شمالی بنا توسط غلام رزمی ساخته شده است.قلعه در محوطه بسيار وسیعی بنا شده گرداگرد آن منازل اهالی روستا قرار دارد و دارای حصاری به صورت مستطيل است و در گوشه بنا برج بسيار جالبی قرار دارد که گچ بريهای درونی آن نشانی از سبک معماری دوره قاجار است.علاوه بر قلعه ياد شده اثار باقی مانده قلعه هايی نيز در بلنديهای رشته کو ه سياه در مشرق لاور وجود دارد.آثار بندهای آبياری در کاکی آثار سد و بند و جداول آبياری و آبرسانی در کوه مند فراوان به چشم می خورد در قنطره و در ارتفاعات و دامنه کوه مند آثار آبرسانی و بندهای آب باقی مانده است و پيداست که از این محل آب به آباديهای درويشی و اسماعيل محمودی

 درگو و بی کسان و خانی و بامنير و بادوله و تلخو و کاکی برده مي شده است.در کاکی آثار بند خاکی معروف به بست دختر که آب بند را تقسيم می کرده باقی است

 

لهجه و زبان

لهجه و زبان هر شهر ديار ريشه در فرهنگ آن ملت دارد و بايد در حفظ آن بکوشيمگويش استان بوشهر در تمام مناطق فارسي محلي است كه داراي بن مايه لري مي باشد

  براي مرزبندي انواع گويش منطقه را از لحاظ جغرافيايي به دو بخش تقسيم شمالي و جنوبي تقسيم مي كنيم كه هر قسمت ويژگي خاص خود را داراست . و داراي تفاوتي اندك مي باشد

زبان هاي عربي نيز در جاهايي مانند بندر عسلويه ، كنگان ، جزيره شيف ،  و جزيره شمالي و جنوبي بندر ريگ رايج است

در همه گويشها واژه هاي فارسي باستان ، اوستايي و پهلوي ديده مي شود كه بازمانده صرف زبان پهلوي هنوز هم در گويش دشتي (دشتياني ) رايج است . اين موضوع نويد تكامل زبان از فارسي قديم به فارسي نو در منطقه مي باشد . حكايت از قدمت و ديرينگي منطقه مي كند

بعلت ارتباط بندري بوشهر با كشورهاي عربي و نيزتسلط انگليسيها هلنديها در منطقه پاره اي واژه هاي بيگانه ديده مي شود كه هنوز هم مورد استعمال است .

 گويش شمالي استان شامل گويش شهرستان دشتستان ، گناوه و ديلم مي باشد.گويش جنوبي شامل گويش شهرستانهاي تنگستان ، دشتي ، گنكان و دير مي باشد . خود شهر بوشهر هم اكنون فارسي صحبت مي كنند ولي گويش آنها همسو با گويش دشتی بوده است . گويش شمالي نيز تنوع در خاص خود را دارد . در شهرستان دشتستان شناسه مي در جلو افعال بكار مي رود و اين واژه ي مي در شهرستان گناوه و ديلم تبديل به

 اي مي شود

منبع:بوشهر میراث

 

 

اقوام دشتی در کشورهای عربی

خاندان دشتی

خاندانی بزرگ و سر شناس در منطقه دشتی و مقیم در سایر مناطق استان بوشهر و ایران است.نسبت خاندان ساکن دشتی به فارس بن شهبان میرسد که در سده هفتم هجری و در زمان اتابکان فارس از سرزمین نجد عربستان به این منطقه مهاجرت نمود.این مهاجرت بوسیله رنجشی بود که برای فارس بن شهبان از قوم عرب پدید امده بود.اتابکان فارس ورود فارس بن شهبان را غنیمت شمرد و نواحی کنونی دشتی را برای سکونت به او و طایفه اش در نظر گرفتتند.
این سرزمین را به مناسبت نزدیکی اب و هوا و خاک به مامن و مسکن اصلی وجود جلگه و صحرا به دشتی نام گذاری نمودند.از ان پس اولاد و اعقاب فارس بسیار شد و در سرتاسر خاک دشتی مقیم شدند.از همان زمان به بعد پسر بعد از پدر و برادر بعد از برادر از میان کسانی که از لحاظ رشد و کمال و رعایت عدالت برتر بودند به حکومت این منطقه رسیدند . در همین زمان بو د که جد سادات دشتی شاه فرج الله امیر دیوان (نوه امام زین العابدین که به احتمال زیاد از عراق به ایران امده بودند)که از دست حاکم شیراز رنجش و خلف وعده ای دیده بود به این سرزمین مهاجرت نمود

قبیله دشتی که قبیله در اصل عرب ایرانیست به علتهای مختلفی که در استان بوشهر ساکن شده و باعث بوجود امدن نژاد خاصی شده و خدمات زیادی به این منطقه و ایران کردند به طور مثال فایز دشتی محمد خان دشتی و خالو حسین دشتی و ..... از بزرگان این شهر محسوب می شوند ولی بعد از سخت شدن اوظاع معیشت در جنوب ایران، الخصوص استان بوشهر از نظیز قحط سالی کم بودن امکانات و فشار دولت های بیگانه و خودی دست به مهاجرتی گسترده زدند و به شهرهای چون بصره کربلا و کویت و قطر و بحرین مهاجرت کردند.در دشتی کمتر کسی را می شود پیدا کرد که اقوامشان در این گونه شهرها نباشند . در بصره که شهر یا منطقه بنام دشتی ها وجود دارد و علت مهاجرتشان خوش اب هوا تر بودن بصره نسبت به شهر دشتی بوده چون که قحط سالی ها باعث کشته شدن تعداد زیادی از مردم شد و به علت بی لیاقتی مسولان شاهی و بی توجهی انان دست به مهاجرت به بصره زدند و عده ای نیز به کربلا رفتند که بیشتر جنبه دینی داشت تا معیشتی.هنوز هم با نام دشتی در این شهرها زندگی می کنند

و اما کویت که دشتی ها ی زیادی را در خود جا داده است و قبیله بزرگی در کویت هستند نیز به خاطر زندگی بهتر به کویت مهاجرت کرده و اینک اولاد آنان برخی از مناصب دولتی مهم را به دست گرفته اند ن به طور مثال اقای روح الله دشتی به مجلس کویت راه یافته است  وهمچنین یکی از متنفذترین افراد وزارت نفت کویت  احمد علی دشتی می باشد که جد وی از روستای برمصاد شهرستان دشتی به کویت مهاجرت کرده است . همچنین از لحاظ فرهنگی و اقتصادی   قبیله دشتی نقش مهمی را در کشور کویت ایفا می کند و تعدادی از تجار و سرمایه داران این کشور از ابناء مهاجرین اولیه دشتی می باشند .

در قطر نیز اقوام دشتی وجود دارند و البته نا گفته نماند که اقوام درویشی نیز از همین شهرستان دشتی هستند که به خاطر زندگی بهتر به قطر مهاجرت کردند

و بحرین که خاستگاه اولیه اقوام دشتی می با شد و عریهایی بودند که از قدیم الایام شیعه بوده و حضرت محمد در مورد بحرینیها به حضرت علی فرمود که اینان از دوستان ما هستند و چه  رشادتها و تلاشی که برای شیعه انجام دادند از ال عصفور ها گرفته تا ال عاشور ... به علتهای اختلافات دینی به نواحی از بوشهر و شهرستان دشتی  مهاجرت کردند ولی دوباره با سخت شدن اوظاع معیشتی به بحرین برگشتند که هم اکنون  قبیله بزرگی در بحرین هستند

 

مشاهیر دشتی

 

 

محمد خان (مقتول 1289 ق) حکومت و ضابطی دشتی را به عهده گرفت.این خان شاعر در روستای شنبه از محال دشتی متولد شد.تحصيلات مقدماتی را در دشتی به پايان رساند و سپس برای تکميل تحصيلات به عتبات عاليات رفت.این سفر که در نوجوانی انجام گرفت به همراه مادر و برادران خود بود و تا زمانی که مادرش در قيد حيات بود در عتبات باقی ماند و بعد از در گذشت مادرش به دشتی بازگشت

محمد خان از فحول شعرای دشتی و صاحب ديوان شعر است و نخستين شاعر منطقه است که ديوان شعرش شامل غزليات  قصايد  رباعيات  مسمط ها  دوبيتی ها و اشعار طنز در بمبئی به طبع رسيده است.محمد خان بر اثر مراقبت پدر و برادران مخصوصا برادر بزرگتر در اندک زمانی لياقت و استعداد بسيار از خود نشان داد و با ذوق سرشار و طبع روشن به سرودن شعر و بذله گويی پرداخت.ديوان اشعار او شامل مدايح غزليات مراثی و رباعيات است.ديباچه این کتاب در سال 1286 توسط محمد حسن بن محمد حسين قزوينی متخلص به آيت که ظاهرا منشی و ند يم  وی بود نوشته شده که در آن شرح زندگی شاعر و آثار او ذکر کرده است.محمد خان دشتی علاوه بر ديوان اشعار دارای آثار ديگری نيز می باشد از جمله:1-خسرو و شيرين که به نام ناصر الدين شاه سروده است.2-کلام الملوک در وزن حديقه سنايی که محتوی نصايح سلاطين عجم است از کيومرث تا انوشيروان و ذکر اسامی سيارات هفتگانه و بروج و اشکال فلکی و اشاراتی به همه صناعات شعری از محسنات بديع و حروف قافيه و عيوب ملقبه و غير ملقبه با مقدمه ای در تمجيد و توحيد خداوند و اثبات نبوت عامه و خاصه دارد.۳-نمکدان به نثر به طرز گلستان سعدی و بهارستان جامی و پريشان قا آنی.۴-طريق السلوک منظومه ای است از کليله و دمنه.

محمد خان در شهر خورموج قلعه و عمارت عظيمی رابنا نهاد((که کنگره اش همسری با ستاره کند و در درون آن حصار راحت انگيز بنا کرد و منازل مخصوص نيز که هر يک چون فردوس به خوبی منصوص است برای رامش زوار و طلاب که از اقصی بلاد ایران به عزم طوف این کعبه آمال شدر حال نموده بعد از طی ماه و سال به محل اقبال می رسند ساخته است.چنان که از مبادی طرح آن ها يا ایدون يکی را ديده گردون گاهی خالی از مهمان مشاهده نکرده است و در احداث قری و مزارع و جريان قنوات و ينابع و تعمير مساجد و مدارس و بنای خوانق و حمام ها محض توقف متوقفين و ابن سبيل به جهت خلود و ذکر جميل و حصول اجر جزيل سعی ها کرد و رنج ها برد

قلعه  محمد خان دشتی در خورموج

گويا محمد خان علاوه بر دو برادر يعنی حسين خان و حيدر خان برادر کوچک ديگری به نام رضا خان داشته است که نام او در ترجمه احوال فرزندان حاجی خان نيامده است و ظاهرا رضا خان در 27 شعبان 1296 با عده ای از مردم طايفه حاجيانی محمد خان را محاصره کرد و قصد کشتن او را داشت.احتشام الدوله هاکم فارس 25 سوار را مامور دستگيری مقصران کرد ولی رضا خان توسط جمال خان پسر حسين خان دستگير و همراه با سايرمقصرين تحويل داده شد.ماموران او را در زنجير به شيراز بردند و حکومت حکم کرد رضا خان و ديگران را حبس نمايند.محمد خان در 1298 ق به واسطه کدورتی جه بين او و نصير الملک شيرازی والی بوشهر روی داد زندانی شد و پس از مدتی کوتاه حبس و در زندان فوت کرد

شعر او روان و زيبا است و در انواع شعر مخصوصا قصيده غزل دوبيتی رباعی و ترجيح بند و ماده تاريخ استادی داشته است.طنز و مطايبه نيز در اشعار او ديده می شود.در شعر از سعدی حافظ جامی و محتشم کاشانی تاثير پذيرفته است.مخصوصا ترکيب بند او در مرثيه شهدایدشت کربلا در زيبايی و روانی پهلو به پهلوی ترکيب بند محتشم می زند و درای 48 بند است و در پايان گفته است :

دشتی خموش باش که جان ها زتاب شد

از شعله های شعر تو دل ها کباب شد

دشتی خموش باش که بر باد رفت خاک

وز سوز این سخن جگر آتش آب شد

دشتی خموش باش شعر تو بی سوال

با بيت بيت محتشم اندر جواب شد

تا بوده کس بيان عزايی چنين نکرد

وز بهر ناله ساز نوايی چنين نکرد

غزل های دشتی بسيار روان است و دوبيتی ها و رباعی های وی نيز از زیبایی خاصی برخوردارند.ديوان او در 1319 ق در بندر معموره بمبئی در مطبع گلزار حسنی به خط آقامير زامهدی فرزند آقا مير زا آقای شيرازی صورت اتمام پذيرفت.غزلی از ديوان محمد خان :

نسيم باد صبا  مشکسارمی آيد                                  مگر که از سر  کوی   نگارمی آيد

چو بوی زلف تو آرد نسيم پنداری                                      هزار قافله  مشک از تتار می ايد

چو کاروان تو بر خاک من گذارکند                               وجود  من   زپيش    چون غبا ر می آيد

خبر دهيد به طفلان که نی سوارشويد                                           که پير شيفته نی سوار می آيد

دلی به زلف کمندت چو او افتاد او را                           نگاه  دار   که   روزی   به   کار آيد

چو ديده ام رخ زيبای عالم افروزت                                به چشم چشمه خورشيد تار می آيد

دوباره   زندگی    را ز سر گيرم                                         پس از   هلاکم  اگر   بر   مزار می آيد

اگر شمار غم عشق تو کند دشتی                                            شمار   ناشده  روز   شمار می آيد

دشتی در ديگر انواع شعر نيز مهارت داشته و ديوان او پر است از قصيده غزل دوبيتی رباعی مثنوی مسمط اشعار طنز و مطايبه و جز اين ها.وفات او در 1289 ق - 1249 ش - 1881 م در زندان حاج ميرزا حسنعلی نصيرالملک حکمران بوشهر اتفاق افتاده است.محمد خان علاوه بر شاعری بسيار شجاع بود و در جنگ و هجوم دوم نيروهای انگليس به بوشهر شرکت نموده و درقلعه ريشهر دوش به دوش باقر خان و احمد خان جنگيده و پس از هجوم وحشيانه دشمن نيروهای انگليس و شکست مقاومت از طريق دريا به دشتی رفته است.پس از وفات محمد خان به وساطت و همکاری صاحب ديوان فارس جمال خان پسر حيدر خان و پسر حسين خان مشترکا به کلانتری دشتی منصوب شدند

 

وقایع مهمی که در تاریخ دشتی اتفاق افتاد به قتل رسیدن محمد خان دشتی بود.ایشان با ان همه تلاش و کوشش در راه احیای علم و ادب و فرهنگ جنوب به ویژه دشتی،در سال ۱۲۹۸ ه.ق در بوشهر چشم از جهان فروبست در مورد علت مرگ ایشان رکن زاده ادمیت چنین می نویسد :
حاج غلامعلی عطار شیرازی مقیم بوشهر که از خویشان نگارنده بود در جوانی و پیش از امدن به بوشهر با پدرش در دستگاه دشتی بود او نقل می کرد که دشتی(محمد خان)سالی یکبار برای ملاقات والی که در ان اوقات غالبا فرهاد میرزا معتمدالدوله یا برادرش مراد میرزا حسام السلطنه بود به شیراز میرفت و مالیات ابواب جمعی خود را می پرداخت و ضمنا با فضلا و شعرای شیراز مخصوصا فرهاد میرزا که مردی دانشمند بود اغلب حشر و نشر و مشاعره داشت.در یکی از مسافرتها حین اینکه سوار بر اسب و با خدم و حشم خود در کوچه های شیراز گردش می کرد فرهاد میرزا در رسید و دشتی احتراما از اسب پیاده شد فرهاد میرزا احوالش پرسید و در ضمن مکالمه بر زبانش جاری شد که نصیر الملک(حاج میرزا حسنعلی خان) از تو گله دارد که به شیراز امده ولی به دیدن او نرفته ای.دشتی به علت تمول وفضیلتی که داشت غروری به هم رسانیده بود در جوابش گفت قربان،نصیر الملک یکی از حاشیه نشینان مجلس چاکر است و او می بایست به دیدن جان نثار بیاید فرهاد میرزا بعدا این گفته جسورانه را به نصیر الملک رسانید و نصیر الملک از این سخن بر اشفت و کینه دشتی را به دل گرفت و منتظر فرصت نشست تا به موقع خود تلافی کند.
تا انکه در سال ۱۲۹۸ ه.ق نصیر الملک حکمران بوشهر و مضافات شد و دشتی را به بوشهر خواست و در بدوامر به او احترام گذاشت و پس از چند روز مطالبه مالیات عقب افتاده دشتی کرد که در حدود ده هزار تومان بود و چون دشتی قادر به پرداخت نبود مهلت خواست و نصیر الملک قبول نکرد دشتی اجازه خواست که به دشتی برود و پول تهیه کرده و بیاورد.باز از راه دشمنی و کینه دیرینه و به تصور اینکه شاید از دشتی بر نگردد پیشنهادش را نپذیرفت و دستور حبسش داد و دشتی مدت نه ماه در زندان بود و به علت گرمی هوا در زندان مریض شد و بمرد بنابر این دشتی جمله بیهوده و کینه شتری نصیر الملک مستبد جان عزیز خود را باخته است.
مرشد که از شعرای معاصر محمد خان بوده در مورد مرگ وی چنین گوید :


هزار و دویست و نود وهشت
که اقبال دشتی نگونسار گشت


محمد حسین اهرمی متخلص به معتقد در تاریخ فوت وی میگوید :


دو سنه از هزار وسیصد کم
کرد دشتی وداع این عالم


فایز در شعری که فقط یک بیت از ان باقی مانده و فوت وی را به حساب ابجد تعیین کرده گوید :


گفتمش تاریخ فوت او بگو
گفت فایز کن مکرر خان خان
بدینوسیله یکی از دانشمندان و شاعران بزرگ ایران در خاک ارمید روحش شاد و خدایش بیامرزد.

منبع:کتاب تاريخ دشتی


محمد خان دشتی



محمد خان فرزند حاج خان در عصر خود از خوانين و فرمانروايان با قدرت و با نفوذي بوده كه در حوزه قلمرو دشتي آن روز حكومت مي كرده محمد خان دردروان كودكي به همراه مادر و دو برادر مهترش به اعتبا مقدسه عراق رفته و چندين سال در نجف اشرف به تحصيل اشتغال ورزيد تا گاهي كه مادرش در قيد حيات بود او نيز در آنجا توقف كرد ولي پس از فوت مادرش به دشتي مراجعت نمود و تا زمان برادرانش كه هر يك به نوبه خود حكومت مطلقه خاك وسيع دشتي را به عهده داشتند او نيز ضابط بخشي از اين بلوك بود و سپس خود بعد از چندي فرمانرواي آنحدود گرديد و در اندك زمان دست به كار امور عمراني شگرفي است احداث قنوات و غرس نخيل و ترويج و ازدياد كشت و زرع و ساختمان قلاع در غالب نقاط به همت و اراده او انجام يافت از آن تاريخ 120 سال مي گذرد هنوز مردم زيادي از باغها و كاريزها وبناها و ساير آثار او بهره برداري مي كنند قلعه اي را كه در خورموج مركز دشتي براي خود بنياد نهاد و تا به امروز باقي است معرف عظمت و جلال شخصيت و بزرگي كه پر از كتب نفيس و كمياب بوده درست كرد ساعات فراغت را به مطالعه و نوشتن سرگرم بود و با همه گرفتاري كه يكفرد حاكم در دوره حكومتش دارد آثار قلمي در خور توجه اي به شرح زير از خود بجا گذاشته 

 ديوان دشتي : مشتمل برقصائد و غزليات و قطعات و دو بيتيهاي او

 
كتاب نمكدان : اين كتاب بسبك گلستان سعدی است نسخه اي را علي خان فرزند محمد خان داشته از قرار مسموع در سال 1309 شمسي سرلشكر مهين كه در آنموقع سرهنگ بوده بفرماندهي ستون اعزامي خلع سلاح به دشتي مي آيد و كتاب نمكدان خان را از عليخان مي گيرد

 

احمد خان دشتی

احمد خان فرزند محمد خان دشتی گرچه حکومت و ریاست پدر به او نرسید ولی ذوق سخن و طبع روان را از وی به ارث برد بلکه در باریک اندیشی و نازک کاری پا فراتر از گذاشته و دوبیتی ها یش سوز و گدازی دارد که حکایت از عشق اتشینی می کند که شاعر سالها در شعله هایش می سوخته و مجنون وار تا پایان عمر از این عشق نا سرانجام بد فرجام به زبان شعر زاریده و نالیده است.اشعارش به واسطه ی بی توجهی کم باقیمانده برای نمودن شیوه سخن شاعر چند دوبیتی و یک قصیده نقل می گردد.

دل شوریده ام افتاده در بند            بنالم با این دل شوریده تا چند

من و یعقوب عمری گریه کردیم        من از فرزند مردم او زفرزند

************************************************

بتا روی تو چون بدر منیر است           دو چشمت افت برنا و پیر است

نه نتها شد دل من صید زلفت          به هر تاری هزاران دل اسیر است

************************************************

به زلف عقرب به رخ چون ماهی ای دوست         اگر کوته قدی دلخواهی ای دوست

مشو غمگین از این پستی قامت                    که تو عمر منی کوتاهی ای دوست

**************************************************

به سال 1338 قمری مرحوم احمد شاه قاجار به بوشهر امد .احمد خان دشتی قصیده ای در مدح شاه و والی فارس و عرض تظلم بسرود و تقدیم به پیشگاه بنمود و مورد لطف و مهر قرار بگرفت و اینک چند بیت از ان قصیده:

از ورود موکب مسعود شاه تاجدار           فارس ساید از شرف بر چرخ تاج افتخار

پادشاه برو بحر احمد شه جمشید فر      پادشاه پادشاهان خسرو گردون و قار

شهریاران سوده بر درگاه او روی نیاز       خسروان بر استانش جبهه سای و خاکسار

بهر درک خدمتش فرمانروای ملک فارس   با هزاران شوق شد سوی بنادر رهسپار

ان که اردراک خرد در کنه ذاتش قاصر است   می نگنجد وصف قدرش در بیان اختصار

عم شا هنشاه و صاحب اختیار ملک جم    شهریار کامبخش و کامجوی و کامگار

انکه اندر نشر عدل و انتظار مملکت       دانش جاماسب دارد کوشش اسفندیار

ای جهان داری که تیغ سطوتت چون شد بلند   گشت کوته دست طغیان و ستم روزگار

عدل تو ان کرد در دوران که از تاثیر وی              شیر یا آهو هم اغوشند در یک مر غزار

در زمان دولتت امروز اندر ملک فارس     نیست غیر از ما کسی در سختی و عسرت دچار

قرن ها در خدمت دولت کشیده رنج ها            با سری پر شور و شوق و با دلی امیدوار

تاج تخت سلطنت را چاکر و فرمان پذیر       در مقام شه پرستی مال و جان کرده نثار

رنج را راحت شمرده در مقام بندگی         بر امید ان که روزی این نهال اید به بار

داد پاداش ایم عمل نه بر وفق مراد                 بارور گردید اما برخلاف انتظار

کی روا باشد خداوندا که اندر دولتت         دست فرسود محن باشیم زاینسان خوارو زار

خانه مان در دست دشمن مالمان پامال جور     از حقوق خویشتن محروم و در انظار زار

رنج چندین ساله ی این خاندان بر باد رفت       ای ولی نعمت شده وقت ترحم زیمهار

 

برگرفته شده از کتاب حجت الا سلام و الامسلمین حاج سید محمد نبوی به کوشش: سید قاسم یا حسینی - عبدالکریم مشایخی


احمد خان دشتی

 

احمد خان ، فرزند محمد خان شاعر معروف دشتی است که خود نیز شاعری دل سوخته درد فراق کشیده بود.گویا در جوانی به دختر حیدر خان عموی خود دل بست و از او خاستگاری نمود.اما این تقاضا به مذاق جمال خان یعنی برادر دختر و پسر عموی احمد خوش نیامد و به دستور او احمد خان به دهستان لاور تبعید شد.این مربوط به زمانی است که

 پدر ش محمد خان در قید حیات نبود
احمد خان که مانند پدرش محمد خان ذوق شاعری داشت ،در تبعید گاه خود به سرودن ترانه های دل انگیز و پر سوز و گدازی پرداخت.دوبیتی های احمد خان اگرچه اندکند ،اما از شور حال بسیاری بر خوردارند .ظاهرا علت بی مهری جمال خان به احمد خان،بی توجهی و عدم علاقمندی وی به زیستن در محیط اشرافی خانی و رها کردن علایق خان خانی بوده است

.
اگر نه پای مهرت در میان بود
مرا کی دوستی با دشمنان بود
اگر شور گلش در سر نبودی
چرا بلبل به هر خارش مکان بود
دریغا کز چمن سر و روان رفت
بهار عمر بر باد خزان رفت
به صد حسرت به هنگام وداعش
به ره ما ندم چو گرد کاروان رفت
به زلف عقرب به رخ چون ماهی ای دوست
اگر کوته قدی دلخواهی ای دوست
مشو غمگین تو از پستی قامت
که تو عمر منی کوتاهی ای دوست

منبع:کتاب فرهنگ نامه بوشهر

استادغلامرضا دادبه(جانسوز)

استادغلامرضا دادبه(جانسوز)ایرانشناس،موسیقی دان و نویسنده بزرگ ایران ازطایفه حاجیانی که درروستای مسیله عبدی ( از توابع کاکی شهرستان دشتی ) دراستان بوشهر زندگی می کرده اند پدرایشان آقـــای شیخ غلامحسین حــاجیانی در روستای مسیله عبدی دیده به سرای خاک می گشاید ودرسن بیست سالگی بــرای تحصیل راهی نجف اشرف شده ودرآنجاازشاگردان آخوندملامحمد کــاظم خراسانی وجهانگیرخــان قشقایی و… بوده وبه توصیه جهانگیرخان قشقایی به همراه دوست خود شیخ نــاصرعلی(اسدالله)ایزدگشسب راهی سفرشرق شده وباسختیهای فــراوان به سبزواررسیده تـاازمحضرملاهادی سبزواری درس بگیرند ولی وقتی به آنجامی رسند ملا هادی فوت کرده بودند آنها ازآنجابه بیدخت گناباد رفته وبه سلطان علیشاه گنابــــادی اراد ت پیدامی کنند وپس ازسالها زنــدگی دربیدخــــت به اصفهان میروند وآنجارا برای زندگی انتخاب میکند وازدواج میکند وتا پـــایان عمربه تـــــدریس میپردازد وصاحب فرزندانی میشود که غلامرضا(استاد دادبه) یکی ازآنها میباشد که سرگذشت زندگی ایشان چنین بوده است:

استادغلامرضا دادبه(جانسوز) فرزند بانومریم حــاجیانی وغلامحسین حاجیانی (دادبه) ازخــــاندان کهن وتاریخی دادبه ابن مقفه درچهاردهم فروردین ماه سال1299خوشیدی درشهراصفهان دیده به سرای خاک گشودروزگارکودکی وجوانی دراین شهرگهرمندپروروهمواره دردوران جـوانی به کارشناخت عـــــــرفان ایرانی وخدمت درخـانقاههای گونـــاگون این سرزمین پـرداخته است کــــارپژوهش وشناسایی تاریخ وفرهنگ ایران را ازخانقاههای سراسرایران آغــــازکردودراین رشته تـــا بدانجا گام نهاد که سلسله ای در ایـــران نبوده است که این بزرگــوار از گریبان پیر دیر با سرفرازی بدرنیامده باشد.

موسیقی وآوازراهم نیزدرسالهای جـــــوانی پیش استاد سیدرحیم اصفهانی وپس ازآن پیش استاد حسین ساعتساز آوازوتاررافــــراگرفته است که شاگــردانی نیزتربیت کرده است وازآثارآوازی ایشان کاست برگ سبزشماره115واجـــــــراههای خصوصی بااساتیدی چون استاد کسایی،استادعبادی،استاد موسوی و…رامی توان یاد کرد.

آنچه درکارپژوهش استاد دادبه فراترین پایگاه را درتاریخ زندگانی فروزان اوپـــدید آورده اســت شناخت وچیرگی بی مانند اوبه تاریخ و فـــرهنگ ایران باستان بود که دربسیاری ازدانشگاههای ایران به کارتدریس آن پـــــــرداخته بودهزاران دانشجودررهگذرزندگانی فرازین استادازدانش وبینش تاریخی وفرهنگی ایشان بهره مند گشته است.

دردرازای چهل سال تدریس رایگان دردانشگاههای ایران همواره دراندیشه بـــالیده پژوهشهای ارزشمند وژرف فرهنگی و هنری و تـــاریخی درچهره سینه به سینه بوده است به همین رو ده ها دانشجوی تشنه شناخت بــــرآشیان ایــن بزرگواربه فراگیری فرهنگ وتاریخ ایران پرداختند تابدانجا که ازسحرگاه تاپاسی ازنیمه شب به آموزش سپری می شد واین گنجینه بـــــزرگ سالها درگریز و بدور  ازنام و آوازبه ایران وایرانیان سپری می گردید.چکیده د یـــدگاه استاد آبشخوری جزمردم خــدایی نداشت ودررهگذرشناخت ایــن معنی یک دم فـــروگذارنکـرد آنچه ازدست  نوشته های این بـــزرگوار برجـــای مانده نزد فرهیختگان درگاه او و فرزندش آریـاسب دادبه نگهداری می شود تادرروزگـــاران دردسترس همه تشنگان راه شناخت آئین زندگانی وفرهنگ وتاریخی نژاده ایران زمین قرارگیرد.

براستی استاد آرمانی جزاین نداشت که ایرانی ایران باستان راباهمه شکوه وبــــزرگی بشناساند وبرآئبن ارزشهای والای فرهنگی خودبه پــــــایگاه مــــردم خـــدایی فراز آید به این روعاشقانه  می کوشید که یکی ازشناساگران این راه فروزان باشد.

ازاین بزرگواردوفرزند به نامهای ویشتاسب و آریاسب پابه جهان خاک نهادند که هردوازگــوهر پویای پدربهره مندگشته وهم سو وهم آوای پدردرکار شناخت وپژوهش فرهنگ وتـــاریخ وهنر ایران باستان به هنگام شدند .

استاد دادبه شاگردانی نیزتربیت کــــرده کـــه ازآنها میتوان به استاد محمدرضا شجریان،علی رضاافتخاری،کیخسرو پورناظری،سیمین حقی،محمدموسوی و…اشاره کرد.

ویشتاسب دادبه فرزند بزرگ استاد دادبه دربهمن ماه سال 1379خورشیدی ســـــرای خــاک را بدرود گفت  واستاددادبه درسحرگاه یازدهم آمرداد سال1380خورشیدی به شوق دیــــــدارفرزند به سوی فروزانیهای هستی پروازنمود.

راد مردانی چون اوهمواره دردل تاریخ سرزمین جاودانه زنده مانده اند. راهش پر رهرو و روحش شاد ....

 

مطالبی دیگر پیرامون استاد دادبه :

از سال 58 ، بعد از انقلاب ، من با آقای دادبه یکی از اساتید اندیشه و مردی عارف که سررشته ی موسیقی داشتند ، آشنا شدم و دائما در جلسات راجع به دیدگاه هنر و بنیادهای هنر و جامعه شناسی هنر و دوران شناسی هنر صحبت و بحث می کرد ... ردیف و تصنیف کار نمی کردند و یک مقدار شیوه دشتی  را از ایشان گرفتم . شاید مهم ترین بخش زندگی هنری من آشنایی با ایشان است و درک کلاس ایشان از سال 58 که هنوز هم ادامه دارد . ( استاد شجریان :کتاب راز مانا )

--------------------------------------------------------------------------------------------

گفتگو با استاد محمدرضا شجريان تاریخ: ۲ / ۷ / ۱۳۸۵  

- استاد دادبه بيشترين تاثير فكري را در من داشته و ما را دگرگون كرد. او نشان داد انسانيت مهم ترين مساله است. زندگي و تلاش براي انسان و آرمان هاي انساني ، كليدي بود تا استاد دادبه توجه مرا به آن معطوف كند تا سعي كنم آثار هنري و آواز را در جهت نيل به اين مقصود پيش برم.

 

--------------------------------------------------------------------------------------------

در سال 1360 که استاد تاج به دیار باقی شتافتند علیرضا افتخاری به نزد استاد "دادبه" رفت . استادی که علی رغم اینکه استاد معروفی در زمره موسیقی ایران نبود، اما دارای گوش و هوش موسیقایی قوی بود و سهم به سزایی در احیای دشتستانی داشت . استاد دادبه با افتخاری آواز و دو بیتی محلی و نیز صدا سازی کار کرد.

--------------------------------------------------------------------------------------------

نوشته ای از استاد دادبه  :

ایرانی ام

خونم آریائی است

زبانم پارسی است

احساسم شرقی است

سفـر را دوست دارم

کـوچ را هـرگــز

می خواهم در ایران بمیرم

منبع:http://qassem.blogfa.com

 

علی اسماعیل فخرایی معروف به علی سمیل

یکی از حرکات گریز از مرکز که در زمان پهلوی دوم در دشتی صورت گرفت مربوط به علی اسماعیل فخرایی است که از کدخدایان متنفذ، شجاع و خوشرفتار بود و باید گفت از مردمدارترین کدخدایان محلی بود که تا حد امکان در رفع گرفتاری و نیازمندیهای روزمره زندگی، به همنوعان خود کمک می نمود. ناحیه تحت حکومت وی شامل دیر، بردستان، گله زنی و نوکن می شد به دلیل شجاعت، دلاوری و خوش رفتاری، همه مردم این ناحیه را به خود جذب کرده بود. او فردی مهمان نواز بود به طوری که منزلش همواره محل تجمع اعیان، رؤسا، خان ها و توده مردم بود. او خود به مشکلات مردم رسیدگی می کرد. تواضع و فروتنی او زبان زد خاص و عام بود.
مثل بقیه خوانین منطقه به کار قاچاق اسلحه اشتغال داشت. دولت مرکزی پس از دستور خلع سلاح عمومی از وی خواستار تحویل اسلحه گردید و از این طریق خواست وی را تضعیف کند و تحت انقیاد در آورد  ولی از تحویل اسلحه خودداری نمود و در نتیجه بین او و دولت مرکزی اختلاف افتاد و سرانجام موجب اردوکشی دولت مرکزی علیه وی در چند مرحله شد.
قوای دولتی بارها سعی کرد که علی اسماعیل را به زانو در آورد ولی با وجود داشتن امکانات  فراوان  موفق به شکست وی نشدند. اولین لشکر کشی دولت در سال ۱۳۲۰ بود که با وجود برخورداری از تجهیزات فراوان و تعداد افراد زیاد (۷۰۰ نفر امنیه و چریک) شکست خوردند و به بوشهر عقب نشینی کردند. دولت چندین بار دیگر توسط سروان اسفندیاری،تیمسار سرتیپ فیروز، و سرهنگ مقبلی در صدد بر آمدند تا وی را به زانو در بیاورند ولی موفقیت چندانی کسب نکردند.
قوای دولتی چون با جنگ نتوانستند بر علی اسماعیل غالب شوند در صدد توطئه علیه وی بر آمدند. سرگرد مقدم چند نارنجک و مقداری مواد منفجره در صندوقی جاسازی نمود و نامه ای از طرف شیخ عبدالرسول نصوری که از دوستان صمیمی علی اسماعیل بود جعل کرد که این صندوق از طرف وی برای علی اسماعیل فرستاده شده است. صندوق در مقابل علی اسماعیل منفجر شد ولی وی جان سالم بدر برد و پس از این ماجرا نامه ای به شرح زیر برای سرگرد مقدم نوشت :


آقای سرگرد (م) تحفه ونامه ارسالی شما رسید از لطف و محبت شما کمال تشکر را دارم. امیدوارم همیشه وجود مبارک سالم بوده و بتوانید با این فکر باز و روشن خود به مملکت خدمت کنید. البته خدا نخواست من از بین بروم و نامه شما بلا جواب بماند فشنگها چون خیلی محکم و زیبا بود در صورتی که هنوز در نزد شما موجود باشد ارسال فرمائید نهایت موجب امتنان خواهد شد ان شاءالله این مرتبه نامه را به امضای خود مختوم خواهید فرمود.
منتظر محبت و لطف شما
علی اسماعیل فخرایی

علی اسماعیل با توجه به نفوذی و پایگاهی که از آن برخوردار بود تا پایان عمر مورد احترام مردم منطقه بود و بعضی اوقات هم برای حل و فصل مشکلات مردم مبادرت به مسافرت می نمود. به هر حال وی در طول حیات با قوای دولتی جنگیده و تسلیم دولت پهلوی نشد تا اینکه به مرض طاعون مبتلا شد و برای مداوا به قطر رفت و در سال ۱۳۴۰

 ه.ش. رخ در نقاب خاک کشید و در همانجا به خاک سپرده شد.

منبع:کتاب تاريخ دشتی

 

یتیمو و تورانی و کردوانی

علی يتيمو

ایشان از دوبيتی سرايان گمنام دشتی می باشد که به علت فقر و تنهايی به يتيمو معروف شده است.دوبيتی هايش هم مانند خودش گمنام مانده است.وی معاصر با محمد خان دشتی و در در بار ایشان به سر ميبرده است.دوبيتی هايش برخاسته از دل و نمايان کننده  تنهايی سراينده است و همواره با اضطراب و اندوه دست به گريبان است. نمونه هايی از دوبيتی های ایشان:

اگر ايی شبی در منزل مو           به دست آری دل بی حاصل مو                                                      

  درخت آرزويت ای يتيمو             پس از مرگم برويد از گل مو

که دل در سينه از سوز درونم    در آتش همچو آهن تفته باشد                                                  

 کسی دارد خبر از روزگارم         که روزم در پی دل رفته باشد

افراسياب تورانی

افراسياب تورانی متخلص به توران از دوبيتی سرايان دشتی است که معاصر با محمد خوان و فايز بود. ایشان مورد محبت محمد خان دشتی واقع شد و بيشتر در دربار ایشان مشغول خدمت شد.چند نمونه از دوبيتی های ایشان:

دمی  که  فتنه دوران به پا شد           بسی فتنه زخوبان بر ملا شد                                              

  همان تير نگاه و چشم و ابرو             به عالم خورد و آنگاه بر شما شد

خدای گر کنی فردای محشر              مخير در بهشت و وصل دلبر                                                   

  برايد صدای شوق از توران                که ما را وصل يار از هر چه بهتر

 بت بوشکانی و سر خيل خوبان        مکن منع دل سام نريمان                                                    

    بتا توران دل يک وايه دارد                  نشيند در کنار خوب رويان

چو بر من بگذرد آن برق رخشان       منم چون رعد اندر پی خروشان                                             

   به آب و اشک و چشم يار توران            برويد لاله در فصل زمستان

به تيرم زد کمان افکند در پشت          که يعنی من ندانم کی ترا کشت                                            

 تو توران کشته ای گويی دروغ است    به خونم کرده ای رنگين سر انگشت

عبدالرضا کردوانی

عبدالرضا کردوانی فرزند درويش متخلص به محزون از ترانه سرايان دشتی و از معاصرين فايز است و چنان که از دوبيتی های وی بر می آيد همانّد ساير شعرای جنوب تحت تاثير افکار و اشعار فايز بوده است.اطلا عات بيشتری از زندگانی وی در دست نيست. چند دوبيتی از ایشان:

زهجرانت گهی در تاب و در تب                ندانم روز تو کی باشد و شب                                         

 خبر از حال محزون کس ندارد                 به غير از خالق قدرت نما رب

عزيزن را همی گردون کند خوار               دهد بی غيرتان را گنج بسيار                                         

         يکی عزت يکی ذلت سزاوار                                            هميشه رسم و آيينش چنين است

خوشا امشب که در خلد برينم            به جنت همنشين حور عينم                                          

زخوشحالی سرش بر چرخ محزون      که شد شيرين دوران همنشينم

منبع:تاريخ و تحولات سياسی و اجتما عی در دوران قاجار در دشتی

 

 

 

 

فایز دشتی

1209-1298

 

شرح حال زندگی فایز :

محمد علی دشتی متخلص به فايز در سال 1250 ه ق برابر 1209 ه ش در روستای کردوان ديده به جهان گشود.تحصيلات مقدماتی را ابتدا در روستای کردوان و سپس در روستای بردخون زير نظر مدرسين مکتب خانه ها فرا گرفت. بعد از اتمام تحصيلات مقدماتی دوباره به کردوان بازگشت و نزد يکی از مشايخ آن ولايت که در زبان  و ادبيات فارسی و عربی تسلط داشته به نام شيخ احمد فرزند شيخ عاشور مشغول به کسب علم و ادامه تحصيل گشت.

 ایشان در دربار محمد خان دشتی که خود نیز طبع شاعری داشت و مشغول به ترويج علم بود و کتابت مي کرد مشغول به شعر گفتن و ترویج علم شد. پس از کشته شدن محمد خان فایز را به گزدراز(روستايی نزديک به خورموج) تبعيد کردند. به هر ترتيب فايز شاعر شروه سرای دشتی پس از پشت سر گذاشتن هشتاد سال زندگانی در سال 1298 ه ش برابر با 1330 ه ق در گزدراز وفات يافت و جسدش را پس از چند ماه امانت بنا به وصيتش به نجف منتقل نموده و در آنجا دفن کردند.

فايز کسی نيست که بشود او را فراموش کرد و از ذهن خود پاک کرد. اگر روزی این اتفاق بيفتد ما هويت خود را از دست داده ايم. هميشه ملتی موفق و پيروز است که از گذشتگان خود الهام بگيرد و آنها را پاس بدارد. فايز هم جزی از گذشته این مرز بوم است و مايه افتخار یک ملت بوده و هست. ایشان در زمانی مي زيسته که ظلم خان ها بيداد مي کرده و شرايط زندگی بسيار سخت بوده است. فايز برخاسته از دل جامعه درد کشيده و مظلوم بوده و تحمل زندگی در آن مناطق بسيار سخت و طاقت فرسا بوده است به دليل آفتاب سوزان و گرمای شديد در تابستان و سرمای وحشتناک در زمستان و قحط سالی که هميشه گريبان گير این مردم بوده و جنگهايی  خواسته و ناخواسته که  باعث مرگ مير زيادی مي شده است.فايز با آن روح لطيف و سرشار از عشق نمي توانسته این فضای حاکم بر جامعه خود راتحمل کند به خاطر همين به شعر متوسل مي شود. يکی از نمونه های بارز شخصيتی او این بوده که کاملابا تن پروری و تنبلی مخالف بوده و خود يک کشاورز درد کشيده و زحمت کش بوده است. فايز در تمام طول زندگی خود عاشق بوده  و عاشق از دنيا مي رود. شعر های فايز از دل برخاسته و ناچار بر دل مي نشيند. ایشان که شاعری فرهيخته و با سواد بوده هيچوقت در مدح هيچ خانی شعر نمي گفت و به همين سبب مورد غضب خان دشتی  قرار گرفت و ایشان را تبعيد کرد و در همان جا به دیار باقی شتافت

چند دو بیتی از فایز

نه هر ويرانه دل ماوای عشقست               نه هر سينه که بينی جای عشقست

دلی همچون دل فايز ببايد                        که او اندر خور سدای عشقست

 

مرا در پيش راهی پر زبيم است              از این ره در دلم خوفی عظيم است

برو فايز مينديش از مهابت                      که آنجا حکم با رب رحيم است

 

خيال کشتن من داشت جانان               کدامين سنگدل کردش پشيمان

ندانست که عيد فايز آن زمانست          که گردد در منای دوست قربان

 

 

……………….

زحسن رويت ای ناديده مهجور

شدم پير و حزين و زار رنجور

بت فايز تجلی کن به يکبار

همان نوری که بد در وادی طور

……………………

به زير گوش برق گوشواره

زده خرمن عمرم شراره

بيا فايز که از نو آتش طور

تجلی کرده بر موسی دوباره

………………………….

نه هر سر چشمه ای آب زلالست

نه هر لاله رخی صاحب کمالست

نه هر برگشته بختی هست فايز

نه هر گلدستخوان مثل بلالست

………………………….

بدی زلف سياهت ليله القدر

شب وصلت ز الف شر بهتر

هر آن کس يار فايز ديد گفتا

((سلام هی حتی مطلع الفجر))

……………………………….

صنم عشق تو همچون نار نمرود

مرا در منجنيق عشق فرسود

خليل آسا رود فايز در آتش

تو ((قل يا نار کونی برد)) کن زود

…………………………….

دو گيسوی تو جانا ليله القدر

بياض گردن تو مطلع الفجر

ملايک تهنيت گويند فايز

……………………

خدا وندا دلم از دين بری شد

اسير   دام   زلف  آن پری شد

پری ديد و پريشان گشت فايز

پری را هر که ديد از دين بری شد

…………………………….

شب ابرست و دنيا تيره تار است

خيالم   پاسبان کوی يار است

پلنگ  نفس   فايز سينه بر خاک

بکش جانا که هنگام شکار است

……………………………….

اگر  صد   تير ناز   از دلبر آيد

مکن   باور که  آه از   دل بر آيد

پس از صد از سال بعد از مرگ فايز

   هنوز آواز دلبر دلبر آید

 

 

……………………………….

بيا  جانا که دنيا را  وفا نيست

جوی راهت در این محنت سرا نيست

در این ره هر چه فايز ديده بگشود

زهمراهان  اثر جز  نقش   پا نيست

 

……………………………….

چو آمد   فکر يار اند  ضميرم

بسوزد   خرمن ماه از نفیرم

نه فايز پير عمر ماه و سالست

غم هجران  جانان کرده پيرم

 

 

مفتون دشتی

 

 

 

 

سيد بهمنيار فرزند علی اکبر حسنی بردخونی متخلص به مفتون.شاعر بلند آوازه دشتی است.وی در بردخون در گذشت و جنازه اش به عتبات عاليات منتقل شد.مفتون شاعری دوبيتی سرا که بيشتر شهرت و آوازه او مرهون همان دوبيتی است.اما در غزل و قصيده و مثنوی و ديگر قالب های شعری نيز طبع ازمايی کرده است.شهرت شاعری مفتون در جنوب تا بدان جا است که دوش به دوش فايز دشتی حرکت می کند همين بلند نامی این دو شاعر گاه تشخيص دوبيتی های آن دو را از يکديگر مشکل می کند به ويژه در اشعاری که مفتون و فايز تخلص خود را در مصر ع های آخر ذکر نکرده اند.بديهی است که فايز و مفتون به دليل درد مشترک و دلسوختگی جنوب نشينی و احساسات داغ و آفتاب زده شاعرانه خود به زبانی نزديک به هم دست يافته اند.اما اشعار فايز روان تر و شفاف تر جلوه می کند.امروز شروه خوانان جنوب بيشتر از شعرهای فايز و مفتون بهره می برند.شهرت مفتون به دوبيتی های اوست.در شعر او سادگی و روانی همراه با استعاره موج می زند.با این حال روانی و زلالی تشبيهات فايز دشتی سر و گردنی از تصويرهای شعری مفتون بلند تر است.

به نقل از پسر مفتون:شبی از پدر پرسيدم که چرا اینقدر خود را در مقابل معشوقه خود کوچک و خوار ميکنی؟پدرم با تبسمی به من گفت:پسرم معشوقه و عشق من کسی است که تو هرگز آن را درک نخواهی کرد.حال فهميدم که منظور او کيست خدايش بيامورز و روحش شاد

.

دريغا شمع بزم انجمن رفت

گل بستان و سرو در چمن رفت

به اميدی چو زلف يار مفتون

در ايام جوانی عمر من رفت

ا

لا ای ساربان محمل دوست

مرا آگاه کن از منزل دوست

که خواهم سر نهم تا روز موعود

به خاک آستان محفل دوست

 

خوشا فصل بهار سير و گلزار

خوشا وصل نگار و دور از اغيار

خوشا مفتون و ايام جوانی

لب جوی و لب جام و لب يار

 

بسی خوبان بسی گل عذاران

بسی قامت چو سرو جويباران

زروی تربت مفتون بچينيد

گل حسرت در ایام بهاران

 

صنم روی زمين ماه منی تو

به قدر زلف دلخواه منی تو

به زلفی دلبرا اميد مفتون

به قامت عمر کوتاه منی تو

 

اگر آرام جان باشد تو باشی

وگر روح روان باشد تو باشی

وگر در ديده مفتون دشتی

نگاری مهربان باشد تو باشی

 

 شیر بال دات کام

+ نوشته شده توسط ناشناس در شنبه دوم آبان 1388 و ساعت 23:14 |